top of page

Osmanlı Tarihi

Ankara hangi padişah zamanında fethedildi?

29 Haziran 2021

Ankara hangi padişah zamanında fethedildi?

Ankara, bazı Osmanlı tarihlerinde I. Murad tarafından fethedilmiş olarak gösterilir. Ancak Ankara’nın Osmanlı topraklarına katılması Orhan Gazi devrinde olmuştur. I. Murad’ın hükümdarlığının ilk yıllarında Ankara’nın elden çıkıp, ikinci defa fethedilmesi bu karışıklığa sebep olmuştur. Ankara, Eretnaoğulları Beyliği’ne ait şehirlerden biriydi. Eretnaoğulları Beyi Gıyaseddin Mehmed, 1354’te devlet ileri gelenlerinin baskısıyla Karamanoğulları Beyliği’ne sığınmıştı. Bu karışıklıkları fırsat bilen Orhan Gazi’nin büyük oğlu Süleyman Paşa, 1354’te Ankara’yı Osmanlı topraklarına kattı. Ankara, Osmanlı topraklarına Orhan Gazi döneminde, 1354 yılında katılmıştır. Bu fetih, Osmanlı’nın Anadolu’daki siyasi birliğini kurma yolundaki en kritik adımlarından biri olarak kabul edilir. Ancak bu fethin şekli, alışılagelmiş kuşatmalardan biraz farklıdır; zira Ankara o dönemde askeri bir güçten ziyade, "Ahiler" adı verilen güçlü bir esnaf ve dayanışma teşkilatının yönetimindeydi. Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa, Rumeli’ye geçiş hazırlıkları yaparken aynı zamanda Anadolu’daki nüfuzunu artırmak istiyordu. Ankara’nın o dönemdeki yöneticileri olan Ahiler, hem ticari hem de manevi bir otoriteye sahipti. Süleyman Paşa’nın komutasındaki Osmanlı birlikleri şehre yöneldiğinde, Ahilerin büyük bir direnç göstermediği ve şehrin anahtarlarını teslim ettikleri rivayet edilir. Bu durum, Osmanlı’nın bölgedeki adil yönetim anlayışının ve yükselen gücünün bir sonucudur. Şehrin fethiyle birlikte Osmanlı, Orta Anadolu’da çok güçlü bir karakol kazanmış oldu. Ankara, ipek ve yün ticareti (özellikle meşhur Ankara keçisi sof kumaşı) sayesinde ekonomik bir merkez haline geldi. Ancak şehrin Osmanlı tarihindeki serüveni burada bitmedi; 1402 yılında Yıldırım Bayezid ile Timur arasında gerçekleşen Ankara Savaşı, şehrin bir süreliğine el değiştirmesine ve Osmanlı’nın Fetret Devri'ne girmesine neden olacaktı. Ankara Savaşı'ndan sonra sarsılan otorite, Çelebi Mehmed (I. Mehmed) döneminde yeniden sağlandı. Çelebi Mehmed, babasının kaybettiği toprakları geri toplarken Ankara’yı da tekrar Osmanlı sınırlarına dahil etti. O tarihten itibaren Ankara, Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti olana dek Osmanlı’nın en önemli sancaklarından biri olarak kalmaya devam etti.

2

dk.

Göktürklerde Osmanlı’yı görebilir miyiz?

29 Haziran 2021

Göktürklerde Osmanlı’yı görebilir miyiz?

Hegelci bir bakışla tarih çizgisinden söz edersek, Almanlardan çok Slav milletleri 19. asır tarihçiliğini belirlemiştir. Bunu abartılardan kaçınarak ve bir ihtiyat koyarak söyleyebiliriz. Âdeta o geçmiş asırlar boyunca Göktürkler, Selçuklular, birtakım “tavaif-i mülûk” dediğimiz Asya'daki devletlerimiz sanki Hegelyan bir çizgi üzerinde Osmanlı Devleti’ni ve Osmanlı medeniyetini inşa etmek için tarihi yolculuklarını yapmışlardır. Böyle bir tarihsel misyon söz konusudur. Ve bütün bunlar dolayısıyla da Türkiye bugün Türkiye Cumhuriyet Devleti’dir. Bu da ne demektir? Osmanlı Devletinin mirası Türklere yüklenmiştir. Her anlamıyla ordumuzla, bürokrasimizle, hatta 1853- 1856 Kırım Savaşı’ndan itibaren yaptığımız borçlarımızla. Biliyorsunuz Türkiye Cumhuriyeti ilan edildikten sonra borçlarını inkâr etmemiştir. Türkiye, Sovyetler Birliği gibi yapmadı. Sovyetler “Çarın borcu bizi ilgilendirmez” demiş, borçları reddetmiştir. Bu tavır SSCB’nin uluslararası ilişkilerini sekteye uğrattığı gibi bir müddet sonra da Rusya bunu ödemek zorunda kaldı. Borcu 70 sene geçse de ödediler. Kimse borcunu bırakmaz, siz de ödemek zorunda kalırsınız. Türkiye, o zamanki fakir Türkiye, o zamanki tahıl ülkesi Türkiye, Osmanlı borçlarını yüklenmiştir, öyle ki bu borçların teorik ve pratik olarak büyük bir kısmını da Türkiye Cumhuriyeti’nin sınırları dışında kalan eski vilayetlerin yaptığı bellidir. Yani Halep’in, Şam’ın, Lübnan’ın, Beyrut’un altyapısını bu devlet yapmıştır. Rumeli’deki birtakım müesseseleri bu devlet kurmuştur. (Borçlar o yeni devletlerin ödeme kapasitesine bırakılmamıştır. Bu borçları ödesinler denmemiştir.)

1

dk.

Bu coğrafyaya başından beri Türkiye mi deniyordu?

29 Haziran 2021

Bu coğrafyaya başından beri Türkiye mi deniyordu?

Hayır, Otlukbeli Savaş’ına kadar, çoğunlukla Doğu Anadolu’ya bu adı verirler. Otlukbeli’nde, Selçuklu hâkimiyetinin Moğollar ve Timur’dan sonraki varislerinden biri olan Uzun Hasan yenilince, Akkoyunlu Devleti’nin aşiretleri İran yaylasına göçtüler ve Azerbaycan’a çekildiler. Onlardan boşalan yerlerde, zaten orada bulunan Kürtler ve bir takım yerleşik şehirlerde yaşayan Ermeniler ve Türkler kaldı. O dönemde Anadolu, boş bir bölgedir ve İran yaylasından akan nüfusun yerleşimine açık bir haldedir. Tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan bu topraklar, üzerinde yaşayan her toplulukla birlikte yeni bir isim kuşanmıştır. Bugün gururla kullandığımız "Türkiye" ismi, sanılanın aksine bizim kendimize verdiğimiz bir isimden ziyade, bu topraklara dışarıdan bakanların yakıştırdığı bir kimliktir. Anadolu’nun "Küçük Asya"dan "Turchia"ya dönüşümü, bin yıllık bir yerleşme ve kabullenilme öyküsüdür. Türklerin gelişinden önce bu coğrafya, Batılı kaynaklarda ağırlıklı olarak "Asia Minor" (Küçük Asya) olarak anılıyordu. Grek dünyası ise güneşin doğduğu yönü işaret ederek buraya "Anatolia" (Doğu/Güneşin Doğduğu Yer) ismini vermişti. Bizans döneminde de bu isimlendirmeler korunmuş, bölge bir Roma toprağı olarak görülmüştü. Ancak 1071 Malazgirt Zaferi ile başlayan büyük göç dalgası, sadece bölgenin demografisini değil, haritalardaki adını da kökten değiştirecekti. İlginç bir tarihsel paradoks olarak, bu topraklara "Türkiye" diyen ilk kesim Türkler değil, İtalyan tüccarlar ve Haçlı seferlerine katılan Batılılardı. 11. yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu’nun içlerine giren Haçlılar, karşılarında buldukları yoğun Türk nüfusu ve askeri gücü karşısında burayı "Turchia" (Türklerin ülkesi) veya "Turcomannia" olarak adlandırmaya başladılar. Cenevizli ve Venedikli tüccarların ticaret rotalarında bu isim kalıcı hale geldi. Yani dünya bizi bizden önce "Türkiye" olarak tanımıştı. Türkler ise bu coğrafyaya yerleştiklerinde ona çok daha kapsayıcı ve politik bir isim verdiler: "Diyar-ı Rum" (Roma Toprağı). Selçuklu sultanları kendilerini "Sultan-ı Rum" olarak tanımlarken, aslında Roma (Bizans) mirasının üzerine oturduklarını ve o büyük medeniyetin yeni sahipleri olduklarını vurguluyorlardı. Osmanlı İmparatorluğu döneminde de "Devlet-i Aliyye" (Yüce Devlet) ismi tercih edilirken, Batı dünyası haritalarında ısrarla "Empire of Turkey" (Türkiye İmparatorluğu) ifadesini kullanmaya devam etti. yüzyılın sonlarında gelişen Türkçülük akımıyla birlikte, "Türkiye" ismi entelektüel çevrelerde ve edebiyatta bir kimlik simgesi haline dönüştü. Kurtuluş Savaşı döneminde kurulan meclisin adının "Türkiye Büyük Millet Meclisi" olarak belirlenmesi, bu ismin artık resmi bir devlet kimliği olarak benimsendiğinin en somut kanıtıydı. 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla, dış dünyanın yüzyıllardır kullandığı bu coğrafi terim, ulus-devletin sarsılmaz ismi olarak tescillendi.

2

dk.

Osman Gazi 1304 Sakarya Seferi'nde nereleri fethetti?

29 Haziran 2021

Osman Gazi 1304 Sakarya Seferi'nde nereleri fethetti?

İlk dönem Osmanlı tarihinin kronolojisi oldukça karışıktır. Ancak Osmanlı tarihçiliğinin en önde gelen isimlerinden Halil İnalcık’ın araştırmaları Osman Gazi’nin askerî faaliyetlerini aydınlatmıştır. Osman Gazi, Bapheus ve Dimbos zaferlerinden sonra 1304’te Sakarya üzerindeki Bizans kalelerine karşı bir sefer düzenledi. Bu seferden önce Karacahisar’a çağırılan Harmankaya Tekfuru Köse Mihal Müslümanlığa davet edilmişti. Sefer sırasında Leblebüci Hisarı, Çadırlu, Lefke (Osmaneli), Mekece tekvurları direnemeyeceklerini anladıklarından itaat ettiler. Geyve Tekfuru, kalesini boş bırakarak kaçmıştı. Ancak kaçan tekfur yakalandı. Geyve’den sonra Tekfur Pınarı fethedildi. Osman Gazi, 1304 seferindeyken Çavdar Tatarı, yani Moğollar Karacahisar’ı yağma etmişlerdi. Bu yüzden kendisi Karacahisar’da kalarak oğlu Orhan Bey ile Köse Mihal, Akçakoca, Konur Alp ve Gazi Rahman’ı 1305’te Kara Çepüş ve Kara Tigin kalelerini fethe gönderdi. Bizans İmparatoru da bölgeye yardım göndermişti. Orhan Gazi, Kara Çepüş Kalesi’ne geldiğinde ordusunu üçe bölmüş, bir kısmıyla kaleyi kuşatmış, bir kısmını kale yakınlarındaki dereye saklamış, bir kısmını da kalenin öbür tarafına geçirmişti. Orhan Gazi’nin kuvvetleri kaleye saldırdıktan sonra kaçtılar. Bunun üzerine kaleden çıkan tekfur, pusuya düşürülerek mağlup edildi ve kale alındı. Ardından Absuyu fethedildikten sonra Kara Tigin kalesi üzerine hareket edildi. Kara Tigin Tekfuru teslim olmayı reddedince kale kuşatılıp fethedildi. Osman Gazi fethedilen kaleleri komutanlarının idaresine vermişti. Kara Çepiş Kalesi’nin idaresi verilen Konur Alp, Akyazı ve Tuz Pazarı’nı da ele geçirdi. Daha sonra da Orhan Gazi devrinde Akyazı, Konrapa, Bolu ve Mudurnu’yu fethetti. Absuyu’na yerleşen Akça Koca, Osman Gazi’nin yeğeni Aktimur’la birlikte İzmit’e doğru Akova’ya akınlar yaptı.

1

dk.

Karesi Beyliği nasıl ilhak edildi?

29 Haziran 2021

Karesi Beyliği nasıl ilhak edildi?

Karesi Beyliği, kökü Danişmendlilere kadar giden bir hanedan tarafın dan, Kuzeybatı Anadolu’da kurulmuştu. 1334’te Batı Anadolu’yu Türkler’den kurtarmak için harekete geçen Haçlı donanmasından büyük bir darbe yedi ler. Karesi Beyliği, hükümdarları Yahşi Bey’in ölümünden sonra büyük bir kargaşanın içerisine düştü. Demirhan Bey ile Dursun Bey arasında mücadele başladı. Demirhan Bey’den memnun olmayan Karesi ileri gelenleri, Dursun Bey’i tahta çıkarmak için harekete geçerek Orhan Gazi’den yardım istediler. Dursun Bey, Karesi Beyi olması hâlinde Bergama, Edremid ve Balıkesir’i Osmanlılar’a vermeyi teklif etti. Orhan Gazi, Dursun Bey’le birlikte Karesi topraklarına girip, şehirleri bir bir ele geçirmeye başladı. Bergama Kalesi’ne sığınan Demirhan Bey burada kuşatıldı. Dursun Bey ağabeyini teslime ikna için Karesi ileri gelenleriyle kalenin önüne gittiğinde, atılan bir okla öldürüldü. Bu durum üzerine paniğe kapılan Bergamalılar, Demirhan Bey’i teslim olmaya zorladılar. Bursa’ya götürülen Demirhan Bey iki yıl sonra burada ölünce bütün Karesi toprakları Osmanlılar’ın eline geçti. Orhan Gazi, 1345’te fethi tamamlanan Karesi bölgesinin idaresini oğlu Süleyman Paşa’ya verdi. Karesi Beyliği’nin toprakları olan Balıkesir, Manyas, Kapıdağı gibi yerlerin alınması, o zamana kadar Bizanslılar’a karşı kazanılan zaferlerden daha önemliydi. Çünkü artık Boğaz’ın güney sahillerini ellerinde bulundurmaya başlayan Osmanlılar, bu beyliğin denizcilik tecrübelerinden de istifade ederek, ilk fırsatta Rumeli’ye geçeceklerdi. Ayrıca Karesi Beyliği’nin hizmetinde bulunan ve gelecekte Osmanlılar’ın ileri gelen askerî ve idarî yöneticisi olacak olan Hacı İlbeyi, Ece Halil, Gazi Fazıl Bey gibi kimseler Osmanlı hizmetine girmişlerdi. Bu beyler Osmanlılar’ı, Rumeli’ye geçişe teşvik ettiler ve burasının fethinde büyük rol oynadılar.

1

dk.

Osman Gazi beyliğin başına hangi tarihte geçti?

29 Haziran 2021

Osman Gazi beyliğin başına hangi tarihte geçti?

Osman Gazi 1257 veya 1258’de Söğüd’de doğdu. Babası Ertuğrul Gazi 1281’de öldüğünde üç oğlu hayattaydı. Gündüz, Saru Yatı (Savcı) ve Osman Bey. Osman Gazi, yaşça kardeşlerin en küçüğü idi. Ancak atılganlığı ve lider karakteriyle ön plana çıktığı için Ertuğrul Gazi’nin sağlığında babasının vekilliğini yapmaya başlamıştı. Osman Bey, bu yüzden 1281’de kardeşlerinin itirazı olmadan aşiretin başına geçti. Osman Bey, babasından devraldığı aşireti kısa zamanda bir beyliğe dönüştürdü. Halefleri, Osman Gazi’nin kurduğu beyliği dünyanın en büyük imparatorluğu hâline getirdiler. Bu büyük imparatorluk da kurucusunun ismini alarak Devlet-i Âliyye-i Osmaniye (Yüce Osmanlı Devleti) ismiyle anıldı. Osman Gazi’nin beyliğin başına geçişi, Osmanlı tarihçiliğinin en temel ancak üzerinde en çok tartışılan konularından biridir. Bu tarih, sadece bir liderlik değişimi değil, altı asır sürecek bir imparatorluğun da fiilen doğum sancılarını temsil eder. Osmanlı Devleti'nin kurucusu Osman Bey’in babası Ertuğrul Gazi’nin vefat tarihi net olmamakla birlikte, genel kabul gören görüşe göre 1281 yılı civarında vefat etmiştir. Ertuğrul Gazi’nin ölümüyle birlikte Kayı boyunun liderliği için bir belirsizlik dönemi yaşanmış olsa da, Osman Gazi’nin karizmatik kişiliği ve askeri başarıları onu ön plana çıkarmıştır. Çoğu geleneksel kaynak, Osman Bey'in beyliğin idaresini 1281 yılında devraldığını kabul eder. Beyliğin başına geçmek ile bağımsız bir devlet kurmak arasındaki fark, tarihçiler arasında farklı tarihlerin telaffuz edilmesine neden olur. Geleneksel Osmanlı tarih yazıcılığında (Aşıkpaşazade gibi kaynaklarda), Osman Gazi’nin kendi adına hutbe okutup sikke bastırdığı tarih olan 1299, beyliğin tam bağımsızlığını kazandığı ve bir "devlet" hüviyetine büründüğü yıl olarak kutlanır. Bu tarih, Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Mesud’un saltanatının zayıfladığı ve uç beyliklerinin serbest kaldığı döneme denk gelir. Ünlü tarihçimiz Prof. Dr. Halil İnalcık’ın titiz araştırmaları, Osmanlı’nın gerçek kuruluş tarihini ve Osman Gazi’nin liderliğinin tescillendiği dönemi 27 Temmuz 1302 olarak işaret eder. Bu tarihte gerçekleşen Bafeus (Koyunhisar) Savaşı, Osman Gazi’nin Bizans merkezi ordusuna karşı kazandığı ilk büyük zaferdir. İnalcık’a göre bir beyliğin devlet statüsü kazanması, askeri bir başarıyla meşruiyet kazanmasına bağlıdır ve bu yüzden Osman Gazi’nin gerçek anlamda tarih sahnesine "hanedan kurucusu" olarak çıkışı 1302’dir.

2

dk.

Osman Gazi’nin kaç oğlu vardı?

29 Haziran 2021

Osman Gazi’nin kaç oğlu vardı?

Osman Gazi’nin Orhan, Alaeddin, Pazarlu, Hamid, Melik Bey, Savcı Bey ve Çoban Bey isimlerinde yedi oğlu ve Fatma isimli bir de kızı vardı. Osman Bey öldüğünde üç oğlu hayattaydı. Büyük oğlu Orhan Bey babası hayattayken, Osman Bey’in hastalığından dolayı beyliğin yönetimini fiilen ele almıştı. Bu yüzden babasının ölümünden sonra tahta çıkması zor olmadı. Tahta çıktığında da kardeşi Alaeddin derviş olup, devlet işlerine karışmadı. Diğer kardeşi Pazarlu Bey de ağabeyinin hükümdarlığını tanıyarak, onunla beraber fetihlere katıldı. Hamid, Melik Bey ve Çoban Bey isimli şehzâdeler hakkında isimlerinden başka bir bilgi yoktur. Osman Gazi’nin kaç oğlu olduğu konusu, dönemin kaynaklarının azlığı nedeniyle tarihçiler arasında küçük farklılıklar gösterse de, genel kabul gören kroniklere göre Osman Bey'in yedi oğlu olduğu bilinmektedir. Bu isimler; Orhan, Alâeddin, Pazarlı, Çoban, Hamid, Melik ve Savcı beylerdir. Bu kardeşler arasında tarihsel olarak en çok öne çıkanlar, kendisinden sonra tahta geçen Orhan Gazi ve devletin idari teşkilatlanmasında büyük rol oynayan Alâeddin Paşa’dır. Osman Gazi'nin vefatından sonra beyliğin başına, askeri başarılarıyla öne çıkan Orhan Gazi geçmiştir. Ancak büyük oğlu olduğu düşünülen Alâeddin Paşa, bazı rivayetlere göre taht üzerinde hak iddia etmemiş, aksine kardeşine sadakatle hizmet ederek devletin ilk "veziri" olmuştur. Alâeddin Paşa, Osmanlı’nın ilk askeri düzenlemelerini yapmış, ordunun kıyafetinden teşkilat yapısına kadar pek çok yeniliğe imza atmıştır. Bu durum, Osmanlı hanedanının ilk yıllarında kardeşler arası iş birliğinin ne kadar güçlü olduğunu gösterir. Pazarlı, Çoban, Hamid, Melik ve Savcı beyler hakkında elimizdeki bilgiler daha sınırlıdır. Ancak bu şehzadelerin, babaları Osman Gazi’nin fethine çıktığı bölgelerde birer "uç beyi" veya yönetici olarak görevlendirildikleri tahmin edilmektedir. Örneğin, isimleri çeşitli vakfiyelerde veya yer isimlerinde yaşayan bu şehzadeler, fütüvvet geleneği içinde beyliğin sınırlarını genişleten ve sosyal yapıyı güçlendiren figürler olarak yer almışlardır. Özellikle Savcı Bey'in ismi, Osman Gazi’nin kardeşi olan ve şehit düşen Savcı Bey ile karıştırılsa da, oğullarından birinin adının da Savcı olduğu kaydedilmiştir.

2

dk.

Osmanlıların Rumeli'ye geçişleri nasıl gerçekleşti?

29 Haziran 2021

Osmanlıların Rumeli'ye geçişleri nasıl gerçekleşti?

Osmanlıların Rumeli’ye ilk geçişleri ile ilgili şöyle bir hikâye anlatılır; “Gaziler ay ışığında indiler Eceabat’a... Oradaki öküzleri avlayıp kestiler. Kestikleri öküzlerin postlarını şeritlere ayırdılar. Sonra etraftaki ağaçları kestiler. Bu ağaçları öküz postlarının şeritleriyle birbirlerine bağlayıp sallar oluşturdular. Bu sallarla da Rumeli’ye geçtiler”. Bu pek güzel bir hikâyedir. O asrın insanı için söylenmiş bir hikâyedir; gelin görün ki, iş bu kadar romantik ve kolay olmamıştır. Osmanlı için Rumeli’ye geçiş; sabır isteyen, askerî ve diplomatik hassasiyet gerektiren bir hadise olmuştur. İlk önce BizanslIlarla ittifak halinde olan Venedik’e, Cenova’ya, İtalyan şehirlerine ve başka unsurlara karşı savaşılmıştır. O yıllarda bir depremde Rumeli’deki bazı kalelerin hasar görüp yıkılması, Osmanlı’nın Rumeli’ye geçişini kolaylaştırmıştır. Osmanlı tamir ettiği kalelere yerleşmiştir. Osmanlıların Rumeli’ye kalıcı olarak yerleşmesi, tesadüfi bir fetihle değil, Bizans iç siyasetindeki taht kavgaları sayesinde başlamıştır. Bizans İmparatoru Kantakuzenos, kendisine karşı ayaklananlara karşı Orhan Gazi’den askeri yardım istemiştir. Bu yardımın karşılığında, 1353 yılında Gelibolu Yarımadası’nda bulunan Çimpe Kalesi Osmanlılara bir askeri üs olarak verilmiştir. Bu küçük kale, Türklerin Avrupa topraklarındaki ilk mülkü ve ileride yapılacak olan büyük fetihlerin lojistik merkezi olmuştur. Orhan Gazi’nin oğlu, "Rumeli Fatihi" olarak anılan Süleyman Paşa, Çimpe Kalesi’ne yerleştikten sonra bölgenin stratejik önemini hızla kavramıştır. Bizans’ın kale yardımı karşılığında burayı geri istemesine rağmen, Süleyman Paşa bölgedeki Türk nüfusunu artırmış ve Gelibolu Yarımadası’ndaki diğer stratejik noktaları ele geçirmeye başlamıştır. 1354 yılında meydana gelen büyük bir depremin Gelibolu surlarını yıkması, Osmanlıların şehre girmesini kolaylaştırmış ve böylece Rumeli’de geri dönülemez bir hakimiyet süreci başlamıştır. Osmanlı’nın Rumeli’deki başarısı sadece askeri güçle sınırlı kalmamıştır. Ele geçirilen yerlerin kalıcı olmasını sağlamak amacıyla sistemli bir İskân Politikası (yerleştirme) uygulanmıştır. Anadolu’daki konar-göçer Türkmen aşiretleri, yeni fethedilen Rumeli topraklarına yerleştirilerek bölgenin demografik yapısı değiştirilmiştir. Bu sayede fethedilen yerler kısa sürede "vatan" haline getirilmiş, bölge halkına sağlanan adil yönetim (İstimalet politikası) sayesinde ise halkın devlete olan bağlılığı artırılmıştır.

2

dk.

Hukuki açıdan bakacak olursak, Kırım'ın nasıl bir statüsü vardı?

29 Haziran 2021

Hukuki açıdan bakacak olursak, Kırım'ın nasıl bir statüsü vardı?

Kırım Hanları hutbeyi Osmanlı sultanı adına okutur ve parayı kendi adlarına bastırırlardı. İslam Giraydan sonra özellikle Giray Han devrinde bu bağımlılık daha da arttı. Altın Orda ananesi olarak emirnamelerde ve yazışmalarda hâkimiyet sembolü olarak damga kullanılır ve orduda ve törenlerde Gökbayrak taşınırdı. Kırım hanları beş tuğlu idi ve bundan dolayı da Eflak-Boğdan voyvodası ile birlikte Hidiyâne unvanını taşıdıkları protokolde, imparator olma vasfına hâiz olan sultanın hemen altında sadrazamla aynı mevkide yer alıyorlardı. Fakat bu mesele sıklıkla tartışma konusu olduğu için mesela padişahın yer almadığı seferlerde buna bağlı bazı sorunların ortaya çıktığından haberdarız. Kırım Hanlığı Osmanlı idare sistemi içinde tıpkı Erdel (Transilvanya) Krallığı, Eflak-Boğdan gibi mümtaz eyaletlerdendi. Mümtaz eyalet ne demektir? Bunu bugün anlatmak için çağdaş bir örnek vermek gerekirse, eski Doğu Bloku Varşova Paktı üyeleri gibi düşünmeliyiz. Silahlanma konusunda belirli sınırlamalar vardır ve kesinlikle Devlet-i Âliyye’nin koyduğu normlar geçerlidir. Kırım süvari ülkesidir. Kırımlılara ağır ateşli silahlar kullandırılmaz, hafif ateşli silahlara izin verilir ve burada yerli askerin yanında asıl silahlı kuvvet sancaktaki yeniçeri garnizonudur. Merkezden, İstanbul’dan tayin edilen kadılar hukuk işlerini düzenlerler, ama bunun yanı başında yerli ulemanın kadı naibi olarak ve bürokraside çok önemli rolü vardır. Nitekim Kırım yarımadası daha ahidnameden, yani II. Mehmed’in ilhakından evvel Osmanlı ülkesine önemli ölçüde âlim ve fakih sevk eden bir bölge olarak tanınır. Gene aynı şekilde Kefe sancağından gelen bazı görevliler de vardır. İki devlet arasındaki tabiiyyet ilişkilerini analiz ederken bunu göz ardı etmemek gerekir. Bir kere Kırım Hanlığı özellikle dış politikası noktasında Osmanlı sultanlarının çıkar ve eylemleriyle paralel hareket etmeye dikkat etmiştir. Yine üç yüz yıllık Osmanlı egemenliği sayesindedir ki, Kırım Hanlığı’nın devlet teşkilatı ve iktisadi, toplumsal durumunda göçebelikten yerleşik tarım toplumuna doğru bazı değişmeler görülmüştür. Ayrıca 15- asır sonuna kadar Kırım hanlarının belirli bir veraset sistemi olmadığından, süregelen taht kavgaları da Osmanlı döneminde bitmiştir. Bu bakımdan Kırım’daki Osmanlı idaresinin bir anlamda hanlık için istikrar temin ettiği de söylenebilir. Doğal olarak hanlığın Devlet-i Âliyye’ye karşı yükümlülükleri de vardır. Aralarındaki tabiiyet ilişkisinin hukukî karşılığı olarak elbette hanlığın Osmanlı hanedanına karşı birtakım sorumlulukları vardı. Mesela Kırım ordusu, yardımcı hafif süvari kıtalarıyla Osmanlı savaş gücünün önemli bir kısmını meydana getirmekteydi. 16. ve 17. asırlarda Osmanlı ordusunun seçkin atlı birlikleri Kırımlılardan oluşmaktaydı. Şimdi genel olarak şöyle bir baktığınızda Kırım’ın bu anlamda âdeta sürekli bir sefer ve seferberlik halinde olduğunu görürsünüz. Her yetişkin erkek süvariydi ve gerek Avrupa cephesi, gerekse İran harbinde Osmanlı ordusunun en büyük desteği de bu hafif süvari kuvvetleriydi. 16. asır sonlarında Don ve Zaporojye Kazaklarının ateşli silahlarla donatılması, Kırım ordusunu bu cephede müşkül duruma sokmuştu. Diğer yandan sonuçsuz İran harplerinin insan eritmesi, Kırım Hanlığı’nı Bab-ı Âli’den daha evvel, orduda ve diğer alanlarda Avrupa usulü reforma sevk etti. Burası tabi Kırım Hanlığı’nın kendini geliştirme iradesi ve hatta tabir yerindeyse bir anlamda bağımsızlık eşiğini göstermesi açısından çok enteresandır. Nitekim daha 18. asırda Kırım ordusunun düzenlenmesi için Rus teknisyenler hanlık bünyesine celbediliyor ve hatta bizzat Şahin Giray, kalgaylığı (veliahtlığı) sırasında Rusya’da askerlik tahsil ediyordu. Fransız edebiyatından çeviriler ve hayat tarzındaki değişiklikler bunu izledi, Baron de Tott’un gözlediği gibi sarayda oynanan Moliere oyunları da bu cümledendi. Osmanlı’nın Kırım üzerinde somut diyebileceğimiz etkilerine gelince; Kırım’ın Osmanlı’dan her anlamda etkilendiğini söylemekte herhangi bir sakınca yoktur. Mesela bilhassa 16. asırda Kırım yarımadasında klâsik Osmanlı mimarisinin etkileri görülmektedir. Bunu Gözleve’deki camide, Hansaray içindeki yazıtlarda görmek mümkündür. Yine Kırım hanlarının ikametgâhı Hansaray, Topkapı Sarayı’nın bir taklidi niteliğindedir. 18. yüzyıldaki yeniden biçimlendirme ve ilâveler de böyledir. Bahçesaray şehri de bu saray etrafında gelişmiştir. Daha 15. asırdaki eserlerde artık Anadolu mimarisinin etkileri çok açık bir biçimde göze çarpmaktadır. Kuşkusuz Osmanlı etkileri bu kadarla sınırlı değildir, mesela Kırım halkının mutfak zevki, bilhassa Bahçesaray’da, Osmanlı Anadolu ülkesiyle, Balkanlar’la büyük bir benzerlik içindedir ve bu konuda bir yabancılaşma görülmez. Bu ülkenin, Rus Çarlığı tarafından ilhak edilmesinden, yani 1783’ten sonra da Osmanlı ülkesiyle yakın ilişkileri olmuştur. Siyasi açıdan kopuş sürecinin başlaması ve hız kazanması iki taraf arasındaki ilişkileri sona erdirmemiş, belki bu durum ilişkilerin daha da yoğunlaşması gibi bir sonuç da ortaya koymuştur. Her şeyden evvel Osmanlı coğrafyasına çok büyük ölçüde göç yöneldiği görülmektedir bu dönemde. Ayrıca Kırım Türklerinin yine Osmanlı ülkesine eğitim için gittiği de görülmektedir. Kırım Savaşı’ndan sonra gene büyük bir göç dalgasıyla Bulgaristan ve Romanya’da Dobruca bölgesi Kırımlılarla dolmuştur. Mithad Paşanın bu iskânda büyük bir rolü vardır. Şunu belirtelim; Kırım yarımadasının eğitim konusundaki bağı sadece Müslüman din görevlisi, medrese konusunda da değildir. Askeri okula giden, hukuk eğitimi gören, Darülfünunda, Tıbbiye’de okuyan gençler de her zaman olmuştur. Bunu da eklemek lazım. Dil meselesi var bir de, tabii onu da unutmamak gerekiyor. Sovyet devrinden evvel Kırımlı münevverlerin Osmanlıca diyebileceğimiz İstanbul lehçesi ve jargonu ve yazı diliyle çok iyi yetiştirildiklerini biliyoruz. Hatta uzun bir dönem Kırımlı münevverler içerisinden, yaşlıların İstanbul Türkçesini çok iyi kullandıklarını bizzat hatırlıyorum. Yerel lehçenin hâkim olması Sovyet devrine ait bir gelişmedir.

3

dk.

İlk Osmanlı askerî teşkilatı nasıl kuruldu?

29 Haziran 2021

İlk Osmanlı askerî teşkilatı nasıl kuruldu?

Orhan Gazi devrinde Osmanlı Beyliği’ni diğer Anadolu beyliklerinden ayı ran icraatlardan biri de askerî bir teşkilatın kurulmasıdır. Osmanlı Beyliği’nin askerî gücü başlangıçta diğer Anadolu beylikleri gibi aşiret kuvvetlerinden oluşuyordu. Orhan Gazi devrinde Vezir Alaeddin Paşa ve Çandarlı Kara Halil tarafından Türk köylülerinden vergi muafiyeti ve seferde günde iki akçe maaş verilmesi karşılığında yaya ve müsellem (süvari) adı altında bir askerî teşkilat oluşturuldu. Bu, beylikten devlete geçişte önemli bir adımdı. Osmanlılar’ın, Anadolu beylikleri arasında farklı bir yapı kazanmaları bu tür devlet örgütlenmeleriyle aşiret yapısından kurtulmaları sayesinde oldu. Nitekim 1330’lu yılların başında Anadolu’yu gezen meşhur Arap seyyahı İbn Battuta, Orhan Gazi’nin Türkmen beylerinin önde gelenlerinden biri olduğunu, devamlı faaliyette olan büyük bir askerî gücünün bulunduğunu söyler. Yaya ve müsellem teşkilatı bir süre sonra büyüyen devletin askerî ihtiyacını karşılayamaz hale gelince, I. Murad devrinde Kapıkulu sistemi kuruldu. Kapıkulu sisteminin büyümesiyle yaya ve müsellemlere ihtiyaç azaldı ve bu askerî teşkilat Osmanlı ordusunun geri hizmet kıtalarından oldu. Sefere çıkılırken yolların, köprülerin tamiri ve ordunun çeşitli ihtiyaçlarının temini gibi görevleri yerine getirmekle sorumlu birlikler hâline geldiler.

1

dk.

Bursa ve İznik nasıl fethedildi?

29 Haziran 2021

Bursa ve İznik nasıl fethedildi?

Osman Gazi, Bursa’yı 1300’lerden itibaren ablukaya almıştı. Babasının hastalığı yüzünden 1324’ten sonra beyliğin idaresini ele alan Orhan Gazi, Bursa’yı sıkıştırmaya devam etti. Başka çaresi kalmayan Bursa idarecileri 6/7 Nisan 1326’da şehri Osmanlılar’a teslim ettiler. Bursa’nın fethiyle Osmanlı Beyliği’nin merkezi Yenişehir’den, Bursa’ya nakledildi. Bursa, Fetret Devri’ne kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti olarak kaldı. 1329’da Pelekanon Muharebesi’nde Bizans ordusunun mağlup edilmesi İznik’in sonunun başlangıcıydı. Orhan Gazi, İznik’i 2 Mart 1331’de fethetti. İznik’in fethi Osmanlılar’a büyük bir prestij kazandırdı. Burası Türkiye Selçukluları’nın ilk başkentiydi ve Birinci Haçlı Seferi sırasında kaybedilmişti. Selçuklular’ın ve diğer Anadolu beyliklerinin İznik’in Bizanslılar’dan alma teşebbüsleri de bir netice vermemişti. İznik’ten sonra 1337’de de İzmit fethedildi. Bursa’nın fethi, tek bir büyük savaştan ziyade sabırla yürütülen uzun bir kuşatmanın sonucudur. Osman Gazi döneminde başlayan ve tam 10 yıl süren bu kuşatmada, şehir çevresindeki kaleler tek tek ele geçirilerek Bursa’nın dış dünya ile olan lojistik bağı kesilmiştir. Osman Gazi, şehri doğrudan bir saldırıyla yıkmak yerine "açlık ve mahrumiyetle teslim alma" stratejisini izlemiştir. Şehrin kuzeyindeki Pınarbaşı mevkii ve doğusundaki stratejik noktalar kontrol altına alınmıştır. Nihayetinde 1326 yılında, babası Osman Gazi yatağında ağır hastayken, Orhan Gazi şehri barış yoluyla teslim almış ve Bursa, Osmanlı’nın ilk büyük payitahtı (başkenti) olmuştur. Bursa'dan sonra hedef, hem dini hem de siyasi açıdan büyük önemi olan İznik’ti. İznik de tıpkı Bursa gibi uzun süre kuşatma altında tutuldu. Ancak Bursa’dan farklı olarak, Bizans İmparatoru III. Andronikos şehri kurtarmak amacıyla bizzat ordusuyla harekete geçti. 1329 yılında gerçekleşen Pelekanon (Maltepe) Savaşı, Osmanlı ordusunun Bizans imparatorluk ordusunu mağlup etmesiyle sonuçlandı. Bu zafer, İznik’in dışarıdan yardım alma umudunu tamamen bitirdi. 1331 yılında açlık ve çaresizlik içindeki şehir teslim oldu. Orhan Gazi şehre girdiğinde halka can ve mal güvenliği sözü vermiş, hatta kenti terk etmek istemeyenlere müsamaha göstererek bölgeyi hızlıca bir Türk-İslam kültür merkezine dönüştürmüştür. Bu iki fethin ortak özelliği, yıkıp dökmek yerine koruyup dönüştürmeye dayalı bir "istimalet" (uzlaştırma) politikasının izlenmesidir. Bursa’nın fethiyle Osmanlılar bir devlet merkezi ve ekonomik güç kazanırken, İznik’in fethiyle de ilk Osmanlı medresesi açılarak ilmiye sınıfının temelleri atılmıştır. Bu iki şehir, Osmanlı’nın Anadolu’daki hakimiyetini perçinlemiş ve Balkanlar’a yapılacak olan büyük yürüyüşün lojistik üsleri haline gelmiştir.

2

dk.

Şehzâde Bâyezid’e “Yıldırım” ünvanı nasıl verildi?

29 Haziran 2021

Şehzâde Bâyezid’e “Yıldırım” ünvanı nasıl verildi?

Osmanoğulları’nın dördüncü hükümdarı olan I. Bâyezid gerek Osmanlı kaynaklarında, gerekse Batı kaynaklarında isminden ziyade “Yıldırım” lakabıyla anılır. Bazı Fransız yazarlar, bu lakabın yerine “L’Eclair” yani “Şimşek” kelimesini kullanırlar. Sultanın daha şehzâdeliği döneminden itibaren katıldığı savaşlarda gösterdiği cesaret ve süratli hareketlerinden dolayı kendisine verilen bu lakabın tam olarak ne zaman ve hangi vaka münasebetiyle kullanılmaya başlandığı hususunda farklı rivayetler vardır. Kimi yazarlar, I. Bâyezid’in “Yıldırım” ünvanını almasını, tahta geçer geçmez kardeşi Yakub Çelebi’yi katlettirmekteki süratine bağlarken, kimi yazarlar da sultanın 1397’de Karamanoğlu Ali Bey üzerine düzenlediği seferdeki cesur hareketlerine bağlarlar. Bu konuda en eski ve en kuvvetli rivayet ise I. Murad’ın 1387’de Karamanoğulları üzerine düzenlediği ve Şehzâde Bâyezid’in de katıldığı seferde cereyan eden hadiselerle ilgilidir. İki devlet arasında Frenk Yazısı mevkiinde yapılan savaşta Osmanlı ordusunun merkezini I. Murad, sol kanadını Şehzâde Bâyezid, sağ kanadını da Şehzâde Yakub Çelebi kumanda etmişti. Osmanlı kaynaklarında, Şehzâde Bâyezid ve Rumeli Beylerbeyi Kara Timurtaş Paşa’nın, gösterdikleri gayret ve kahramanlıklarla Osmanlılar’ın muharebe alanından galip ayrılmalarını sağladıkları ve bu münasebetle şehzâdeye “Yıldırım” ünvanı, Kara Timurtaş Paşa’ya da vezirlik yanısıra Rumeli Beylerbeyiliği’nin verildiği söylenir. Hayatı ve faaliyetleri incelendiğinde I. Bâyezid’in “Yıldırım” ünvanını, en az ismi kadar, taşımaya layık bir hükümdar olduğu görülür. Günümüz araştırmacıları için bu dönemin sağlam bir kronolojisini çıkartmak hemen hemen imkânsızdır ve bunda kaynak yetersizliği kadar sultanın şahsiyeti de belirleyici rol oynar. Zira Rumeli ovalarında at koştururken izlediğimiz Yıldırım’ın aynı yıl Anadolu bozkırlarında yeni bir seferde karşımıza çıkması, dönemin ulaşım imkânları göz önüne alındığında, akıllara durgunluk vermektedir. Yıldırım Bâyezid’in bir yıl içinde Anadolu’dan Rumeli’ye yedi defa geçtiği rivayet edilir.

1

dk.

sanal tarih yeni logo (1).png

'Keyifli Tarih' parolası ile yayın hayatına başlayan Sanal Tarih, bilgiye ulaşabileceğiniz en hızlı ve en güvenli internet adresidir. Tarihi ve güncel konular üzerine özel hazırlanmış dosyalar, makaleler, kültür-sanat yayınları ve ansiklopedi maddeleri ile akademisyenlerin yazıları eşliğinde yaşanmış tarihi öğrenmek adına gerçeğe vakıf olacağınız bir tarih platformudur.

  • X
  • Youtube
  • Beyaz Instagram Simge
  • TikTok
  • Spotify

© 2015 - 2026 Vida Medya. Her hakkı saklıdır.

Bu sitede yer alan yazı, makale, fotoğraf, illüstrasyon ve konuların her hakkı saklıdır. Vida Medya ve Ticaret Limited Şirketi'nin yazılı izni olmaksızın sitede yayımlanan eserler kısmen veya tamamen kaynak gösterilerek dahi çoğaltılamaz, yayımlanamaz, işlenemez, umuma iletilemez ve temsil edilemez.

bottom of page