Tarihin En Büyük Aldatmacası Truva Atı

İnsanlık tarihinin en çok anlatılan, üzerine en çok spekülasyon yapılan ve edebiyattan sinemaya kadar geniş bir sahada yankı bulan olaylarından biri, şüphesiz Truva Atı efsanesidir. Homeros’un İlyada ve Odysseia destanlarıyla ölümsüzleşen bu olay, yaklaşık on yıl süren ve bitmek bilmeyen bir kuşatmanın, kaba kuvvetle değil kıvrak bir zekayla nasıl sonuçlandığını anlatır. Ancak bu hikâye sadece bir savaş hilesinden ibaret değildir; o, antik dünyanın onur, hırs ve ihanet arasındaki ince çizgisini simgeleyen bir kültürel metafordur. Truva’nın yüksek surları önünde bekleyen Akha ordusunun çaresizliği, bir tahta atın içine gizlenen sessiz askerlerle büyük bir yıkıma dönüşürken, tarih ve mitoloji bu noktada birbirine kopmaz bağlarla düğümlenmiştir.

Mitolojik anlatıya göre, Akha ordusu Truva surlarını aşamayacağını anladığında, zekasıyla ünlü Ithaka Kralı Odysseus’un önerisiyle devasa bir tahta at inşa ettiler. Atın içine en seçkin savaşçılar gizlenirken, ordunun geri kalanı gemileriyle denize açılıp Tenedos (Bozcaada) arkasına saklanarak kuşatmanın kalktığı izlenimini verdi. Truvalılar sahil şeridinde bu dev yapıyı gördüklerinde, onu Tanrıça Athena’ya bir sunu olarak kabul ettiler. Şehrin kahini Laocoön ve kralın kızı Kassandra’nın tüm uyarılarına rağmen, zafer sarhoşluğu içindeki halk, surların bir kısmını yıkarak atı şehrin içine taşıdı. Gece olduğunda, şehrin kutlamalarla bitkin düştüğü bir anda atın karnından çıkan askerler, kapıları arkadan açarak gizlenen ordunun içeri girmesini sağladılar. Bu hamle, binlerce yıllık bir kentin sadece bir gecede küle dönmesine neden olan sonun başlangıcıydı.

Tarihsel perspektiften bakıldığında ise Truva Atı'nın gerçekliği üzerine tartışmalar hala canlılığını korumaktadır. Birçok modern tarihçi ve arkeolog, atın gerçek bir nesneden ziyade, antik kuşatma makinelerine veya koçbaşlarına verilen sembolik bir isim olabileceğini ileri sürer. Kuşatma sırasında kullanılan ve duvarları yıkmak amacıyla deriyle kaplanan ağır makinelerin, şekilsel olarak bir atı andırması muhtemeldir. Öte yandan, bazı araştırmacılar "At" imgesinin, denizlerin ve depremlerin tanrısı Poseidon’u simgelediğini, Truva surlarını yıkan şiddetli bir depremin ardından Akhaların şehre girmesini temsil eden bir alegori olduğunu savunur. Heinrich Schliemann’dan günümüze kadar yapılan kazılarda, Hisarlık Tepe’de (Truva VIIa tabakası) yangın ve savaş izlerine rastlanmış olması, bir yıkımın yaşandığını kanıtlasa da, dev bir ahşap atın fiziksel varlığına dair somut bir kanıt henüz bulunamamıştır.

Buna rağmen Truva Atı, stratejik bir deha ve psikolojik savaşın tarihteki ilk büyük örneği olarak kabul edilir. Bu efsane, "hediye getiren Yunanlılardan korkun" (Timeo Danaos et dona ferentes) deyişini dünya dillerine kazandırmış ve güvenin suistimal edilmesinin askeri bir zaferi nasıl mümkün kıldığını göstermiştir. Truva’nın düşüşü sadece bir kentin yok oluşu değil, aynı zamanda Tunç Çağı Anadolu’sunun epik bir vedasıdır. Bugün Çanakkale’de yükselen sembolik at figürü, bize geçmişin sadece taş ve topraktan ibaret olmadığını; hikâyelerin, efsanelerin ve dehanın, fiziksel kalıntılardan çok daha uzun süre yaşayabildiğini hatırlatmaya devam etmektedir.