Osmanlı Tarihi

Osmanlı tarihinin en önemli şahsiyetlerinden biri olan Akşemseddin, hem bir tasavvuf ehli hem de bilim insanı olarak tarihe damga vurmuş eşsiz bir isimdir. Fatih Sultan Mehmed’in hocası olarak tanınan Akşemseddin, İstanbul’un fethinde manevi bir rehberlik yapmış ve aynı zamanda tıp, eczacılık gibi alanlarda çığır açan çalışmalarıyla bilim dünyasında iz bırakmıştır. Peki, bu çok yönlü alim kimdi ve neden hala adından söz ettiriyor? Gelin, Akşemseddin’in hayatına ve mirasına yakından bakalım. İlk Yıllar ve Eğitim Hayatı Akşemseddin, asıl adıyla Mehmed Şemseddin, 1389 yılında Şam’da dünyaya geldi. Babası Şeyh Hamza, dönemin önemli alimlerinden biriydi ve oğlu Şemseddin’i küçük yaşlardan itibaren ilimle tanıştırdı. Rivayetlere göre, Akşemseddin 7 yaşında hafız oldu; bu, onun zekasının ve ilme yatkınlığının erken yaşta ortaya çıktığının bir göstergesiydi. Ailesiyle birlikte Anadolu’ya, Amasya’ya göç eden Akşemseddin, burada ve Osmancık’ta medrese eğitimi aldı. Kısa sürede dinî ilimlerin yanı sıra tıp ve eczacılık gibi pozitif bilimlere de merak sardı. Genç yaşta Osmancık Medresesi’nde müderrislik yapmaya başladı, ancak onun ruhu sadece akademik bilgiyle yetinmeyecek kadar derindi. Tasavvuf Yolculuğu ve Hacı Bayram Veli Akşemseddin’in hayatındaki dönüm noktası, tasavvufa olan ilgisiyle başladı. Akademik başarıları ve müderrislik unvanı ona yetmedi; o, içsel bir arayış içindeydi. Bu arayış onu önce İran’a, ardından Halep’e yöneltti. Ancak aradığı mürşidi bulamayan Akşemseddin, bir gece rüyasında boynuna bir zincir takıldığını ve bu zincirin ucunun Hacı Bayram Veli’nin elinde olduğunu gördü. Bu rüya, onu Ankara’ya, Hacı Bayram Veli’nin yanına geri döndürdü. Hacı Bayram Veli’nin talebesi olarak sıkı bir riyazet ve mücahede sürecinden geçen Akşemseddin, kısa sürede tasavvufun inceliklerini öğrendi ve hocasından icazet aldı. Bu dönem, onun sadece bir alim değil, aynı zamanda bir mutasavvıf olarak şekillenmesini sağladı. İstanbul’un Fethindeki Rolü Akşemseddin’in adı, en çok Fatih Sultan Mehmed ile olan bağı ve İstanbul’un fethindeki manevi liderliğiyle anılır. II. Murad’ın isteğiyle genç Mehmed’in hocalığına tayin edilen Akşemseddin, ona hem ilim hem de manevi rehberlik sundu. 1453’teki İstanbul kuşatmasında, fetih ordusuna moral veren duaları ve Fatih’e yazdığı cesaretlendirici mektuplarıyla önemli bir rol oynadı. Fetih gerçekleştiğinde, Akşemseddin beyaz atının üzerinde Fatih’le birlikte şehre girdi. Şehir halkı, sakallı ve heybetli duruşuyla onu padişah sanıp çiçekler uzattı. Ancak o, tevazuyla Fatih’i işaret ederek, “Sultan Mehmed odur, çiçekleri ona verin,” dedi. Fatih ise, “Sultan benim, ama o benim hocamdır,” diyerek hocasına olan saygısını gösterdi. Fetihten sonra Ayasofya’da kılınan ilk Cuma namazını Akşemseddin kıldırdı. Ayrıca, Fatih’in isteğiyle Ebu Eyyub el-Ensari’nin kabrini keşfetti; bu olay, onun manevi ferasetinin bir kanıtı olarak kabul edilir. İstanbul’un fethi, sadece askeri bir zafer değil, aynı zamanda Akşemseddin’in manevi gücünün de bir yansımasıydı. Bilimdeki Öncü Rolü: Mikrobun İlk Bahsi Akşemseddin’in bilime katkıları, onu yalnızca bir din alimi olmaktan öteye taşır. Tıp ve eczacılıkla ilgilenen Akşemseddin, “Maddetü’l-Hayat” adlı eserinde hastalıkların “gözle görülmeyen tohumlar” yoluyla bulaştığını yazdı. Bu ifade, mikroorganizmalardan bahseden ilk bilimsel tespitlerden biri olarak kabul edilir ve Louis Pasteur’den yaklaşık 400 yıl önce mikrobu tanımlayan bir öncülük taşır. Ayrıca kanser (o dönemde “seratan” olarak bilinen hastalık) üzerine çalışmalar yapmış, bitkisel ilaçlarla tedaviler geliştirmiştir. Bu yönüyle, Akşemseddin hem İslam dünyasında hem de dünya bilim tarihinde önemli bir yere sahiptir. Son Yılları ve Mirası İstanbul’un fethinden sonra, Fatih’in ısrarına rağmen şehirde kalmayı reddeden Akşemseddin, Bolu’nun Göynük ilçesine çekildi. Burada sade bir hayat sürerek talebe yetiştirdi, eserler yazdı ve 16 Şubat 1459’da vefat etti. Türbesi, Göynük’te ziyaretgah olarak günümüze kadar geldi ve her yıl Mayıs ayında anma törenleriyle yad ediliyor. Çocuklarından Hamdullah Hamdi, devrin önemli şairlerinden biri olarak babasının mirasını devam ettirdi. Akşemseddin’in eserleri arasında “Risaletü’n-Nuriyye” ve “Hall-i Müşkilat” gibi tasavvuf ve tıp alanında yazılmış kitaplar bulunur. Onun öğretileri, Şemsiyye-i Bayramiyye adlı tasavvuf kolunu kurarak Osmanlı’da etkili bir manevi akım haline geldi. Neden Hala Önemli? Akşemseddin, ilimle irfanı, bilimle maneviyatı birleştiren nadir şahsiyetlerden biridir. Onun hayatı, gençler için tevazu, azim ve çok yönlülük örneğidir. İstanbul’un fethindeki manevi katkıları, mikrobu ilk kez tanımlaması ve tasavvuftaki derinliği, onu zamansız bir figür haline getirir. Bugün bile, onun mirası hem Türkiye’de hem de dünya çapında ilham vermeye devam ediyor.

Osmanlı İmparatorluğu, 13. yüzyılda Anadolu'da küçük bir beylik olarak ortaya çıkmış ve 16. yüzyıla kadar süren bir yükseliş dönemi yaşamıştır. Bu dönem, imparatorluğun hem topraklarını genişlettiği hem de kültürel ve idari yapılarını geliştirdiği bir zaman dilimidir. Osman Gazi'nin liderliğinde başlayan bu süreç, ilk olarak Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'daki topraklarını fethetmekle başladı. 1326 yılında Bursa'nın alınmasıyla Osmanlılar, ilk başkentlerini kurmuş oldular. Bu fetih, hem stratejik hem de sembolik öneme sahipti; çünkü Bursa, ticaret yolları üzerindeydi ve Osmanlıların gücünü gösteriyordu. Yükseliş döneminin belki de en önemli figürü, Fatih Sultan Mehmet'tir. 1453 yılında İstanbul'un fethi, sadece Bizans İmparatorluğu'na son vermemiş, aynı zamanda Osmanlı Devleti'ni bir cihan imparatorluğuna dönüştürmüştür. Bu olay, Doğu ve Batı arasındaki tarihi dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. İstanbul'un alınmasıyla, Osmanlılar, Akdeniz ve Karadeniz ticaret yollarının kontrolünü ele geçirmiş, bu da imparatorluğun ekonomik gücünü artırmıştır. Fatih Sultan Mehmet'in ardından Kanuni Sultan Süleyman dönemi, Osmanlı İmparatorluğu'nun altın çağı olarak anılır. Kanuni, doğuda Safevi İmparatorluğu'na karşı zaferler kazanmış, batıda ise Macaristan'ı fethetmiş ve Viyana kapılarına dayanmıştır. Bu dönemde Osmanlı, Avrupa'da saygı duyulan bir güç haline gelmiş, diplomatik ilişkileri ve kültürel etkileşimleri zirveye ulaşmıştır. Osmanlı'nın yükseliş dönemi, sadece askeri fetihlerle değil, aynı zamanda idari ve kültürel reformlarla da önem kazanmıştır. Devşirme sistemi sayesinde imparatorluk, yetenekli yöneticiler ve askerler yetiştirmiştir. Kanuni'nin yasaları, adaletin sağlanmasında etkili olmuş, toplumun her kesiminden insanın yaşamını düzenlemiştir. Kültürel olarak ise, bu dönem, mimari, edebiyat ve sanatın zirve yaptığı bir zaman dilimi olmuştur. Sinan'ın eserleri, Türk mimarisinin dünyadaki yerini sağlamlaştırmış, Osmanlı edebiyatı da klasik döneminin en parlak örneklerini vermiştir. Ancak, bu yükseliş dönemi, sürekli fetihler ve genişlemelerle sürdürülemez bir hal almış, 17. yüzyılda Osmanlı, Duraklama Dönemi'ne geçiş yapmıştır. Yine de, Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş dönemi, dünya tarihinde iz bırakan ve hala etkileri tartışılan bir zaman dilimidir.

Hünkâr İskelesi Antlaşması 8 Temmuz 1833 tarihinde İstanbul'un Beykoz ilçesinde bulunan Hünkar Kasrı'nda imzalanmıştır. Kasrın denize açılan kapısına da Hünkâr İskelesi denir. Antlaşmanın adı da buradan gelmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'nun Rus İmparatorluğu ile imzaladığı bir karşılıklı yardımlaşma ve saldırmazlık antlaşmasıdır. Hünkar Kasrı (Beykoz Mecidiye Kasrı) günümüzde Milli Saraylara bağlı bir müze olarak kullanılmaktadır. Sultan II. Mahmud 1829 yılında Rusya'yla yapılan savaşı sonuçlandıran Edirne Antlaşması'nı imzaladı. Bu arada Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı ayaklandı. Fransa, Mehmet Ali Paşa'yı destekliyor, İngiltere ise tereddütlü kalıyordu. Osmanlı İmparatorluğu isyanı bastırmak için Rusya'dan yardım istemek zorunda kaldı. Padişah, Tuna kıyılarındaki otuz bin kişilik Rus birliğinin İstanbul'u korumak üzere gönderilmesini istedi. Rusya bu isteği kabul edince Padişah, Mehmet Ali Paşa ile anlaşmak için yeni çareler aramaya başladı. Fakat Fransa bu çabaları etkisiz kıldı. Bunun üzerine Amiral Lazanev'in komutasında dokuz savaş gemisinden kurulu Rus filosu, Boğaz'ı geçerek Büyükdere önünde demirledi. Rusya'nın Mısır'a baskısı ve durumun çıkarlarına uygun olmadığını gören Fransa ve İngiltere'nin girişimleri sonucu 14 Mayıs 1833'te Osmanlılarla Mehmet Ali Paşa arasında Kütahya Antlaşması yapıldı. Kütahya Antlaşması, Mısır valisi ile olan anlaşmazlıkları çözümleyecek ilkelerden çok uzaktı. II. Mahmud barışı sağlamış olmakla birlikte kendini güvencede hissetmiyordu. O yüzden Rusya'yla bir karşılıklı yardımlaşma ve saldırmazlık antlaşması yapmaya karar verdi. Rusya yardımlarının mükafatını almak için bir antlaşma yapmak istiyordu. Süresi 8 yıl olan antlaşmanın gizli bir maddesine göre boğazlar bir harp durumunda diğer devletlere kapalı ancak Rus donanmasına açık olacaktı. Böylece Hünkar İskelesi Antlaşması imzalandı. II. Mahmut kendisini valisi karşısında küçük düşüren ve önemli toprak kaybına neden olan Kütahya Antlaşmasını kabullenememişti. İlk fırsatta Mehmet Ali Paşa’dan Suriye, Filistin ve hatta mümkünse Mısır’ı geri almayı istiyordu. Yani Kütahya Antlaşması aslında Sultan ile Mısır Valisi arasında sorunları çözen bir barış değil, her an sonlanabilecek bir mütarekeydi. Bu durumun farkında olan İngilizler muhtemel bir savaşı engellemek için çaba harcadılar. Antlaşmaya adını veren Hünkar İskelesi Antlaşmanın içeriği 8 Temmuz 1833’te imzalanan antlaşma, bir önsöz, altı açık ve bir gizli maddeden meydana geliyordu. Antlaşmanın ön sözünde, Osmanlılar ile Ruslar arasında kurulmuş olan barış sistemi ve bu antlaşmanın savunma düşüncesiyle hazırlandığına işaret ediliyordu. Birinci maddede, iki devletin sadece savunma kaygısıyla bu antlaşmayı yaptıkları, huzur ve güvenlikleri için birbirlerine yardımda bulunacakları belirtiliyordu. İkinci maddede, 1829 Edirne Antlaşması ile bu antlaşmada geçen diğer maddeleri yeniden onanmaktaydı. Üçüncü maddede, Osmanlılar, Rusya'dan yardım istedikleri takdirde, Rusya'nın karadan ve denizden, iki taraf arasında kararlaştırılacak sayıda bir kuvvetle yardım edeceğine ilişkindi. Dördüncü maddeye göre, yardım isteyen taraf, yardıma gelen tarafın bütün masraflarını karşılayacaktı. Beşinci maddeye göre, antlaşma süresi sekiz yıl olarak tespit ediliyordu. Altıncı madde, bu savunma antlaşmasının iki ay içinde onanacağı ve onanmış nüshalarının İstanbul'da karşılıklı olarak değiştirileceği ile ilgiliydi. Antlaşmanın gizli maddesine göre, Rusya ile batı devletlerinden biri arasında savaş olursa, Osmanlı Devleti, Çanakkale Boğazı'nı Rusya ile savaşan devletin donanmasına kapayacak; buna karşılık Rusya'nın dostu olduğu için, Rus gemileri boğazlardan serbestçe geçebilecekti. Fransa ve İngiltere antlaşmanın imzalandığını öğrenir öğrenmez antlaşmayı protesto ettiler. Bir İngiliz donanması İzmir önlerine geldi. Avusturya, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın sakıncaları konusunda Çar'ı ikna etti. Çar I. Nikolay antlaşmayı bozmamakla birlikte, şartlarını yerine getirmeyeceğini söyleyerek ortamı yumuşattı. Daha sonra da Avusturya ve Prusya ile 18 Eylül 1833'te Munchergratz Antlaşması'nı yaptı. Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar Sorununun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Boğazlar Sorunu 1841'deki Londra Boğazlar Konferansı'nda tekrar ele alınmıştır.

21 yaşındaki hükümdar şehri fethetmek için bildiğimiz Boğazkesen Hisarı’nı, yani Rumeli Hisarı’nı inşa ettirdi. İnşaatı dört ayda biten bu hisarın yapılma amacı Boğazların kontrolünü ele geçirerek Karadeniz kolonilerinden İstanbul’a yardım gelmesini önlemekti. Bir de orduda Asya tipi süvarilerin dayanıklılığı var; ama önce II.Murad Han sonra da II. Mehmed Han orduya gerçek anlamda düzen getirdi. Fatih ayrıca ateşli silahlan kullanmayı biliyordu ve iyi bir stratejistti. İstanbul, Boğazlar geçidi tutulunca düştü. Karadeniz’deki Ceneviz kolonilerinden yardım, sütlü mamul, tahıl, bal gelmesi önlendi. Genç padişah, bir yandan da Nisan başında Edirne’den çektirdiği toplarla kuşatmaya başlamıştı. Kuşatma elli üç gün sürdü. Gayet şiddetli hücumlar yapıldı. Bu arada Nisan ortalarında, 22-23 Nisan gecesinde, büyük tarihçiler tarafından o dönemdeki esaslı raporlara dayanılarak tarif edildiği gibi, gemilerin Boğaz’ın başından Haliç’e indirilmesi gerçekleştirildi. İnce donanma hafif kadırgalardan oluştuğu için gemilerin bir gecede çekilmesi mümkündü.

Osmanlı Devleti’nin ilk iki yüzyılında, devletin şekillenmesinde kritik roller üstlenen aileler arasında Çandarlı Ailesi, belki de en dikkat çekici olanıdır. Bu aile, yalnızca siyasi ve askeri başarılarıyla değil, aynı zamanda devletin kurumsal yapısına kattıkları yeniliklerle de Osmanlı tarihine derin bir iz bırakmıştır. Bu yazıda, Çandarlı Ailesi’nin kökenlerinden başlayarak, her bir önemli üyesinin katkılarını, yükseliş ve düşüş dönemlerini detaylı bir şekilde ele alacağız. Kökenler ve İlk Adımlar Çandarlı Ailesi’nin kökeni hakkında kesin bir belge bulunmamakla birlikte, tarihçiler ailenin Anadolu’nun Türkmen kökenli soylu ailelerinden geldiğini tahmin etmektedir. Aile adını, genellikle Eskişehir civarındaki Sivrihisar’a bağlı Cendere (veya Çandar) köyünden aldığı düşünülür. Alternatif bir görüş ise Ankara’nın Nallıhan ilçesindeki Çandır köyünü işaret eder. Bazı kaynaklar, ailenin Oğuzların Kayı boyuna mensup olabileceğini öne sürse de, bu konuda kesin bir kanıt yoktur. Ailenin Osmanlı tarihindeki ilk önemli temsilcisi, Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa’dır. Kara Halil’in kökeni ilmiye sınıfına dayanır; medrese eğitimi almış, alim kimliğiyle tanınmıştır. Osmanlı’nın erken döneminde, Şeyh Edebali’nin kızı ve Osman Gazi’nin eşi Rabia Bala Hatun ile akrabalık bağı kurması, onun devletin elit kesiminde yer almasını sağlamıştır. Bu ilişki, Çandarlı Ailesi’nin Osmanlı hanedanıyla yakın bağlar kurarak yükselişinin temel taşlarından biri olmuştur. Kara Halil, Osmanlı’da düzenli bir yönetim yapısının henüz oluşmadığı bir dönemde, I. Murad zamanında önce kadı olarak görev yapmış, ardından 1364 civarında kazaskerliğe atanmıştır. Kazaskerlik makamı, o dönemde hem adalet hem de askeri işlerden sorumlu bir pozisyondu ve Kara Halil’in bu görevdeki başarısı, onun vezirliğe uzanan yolunu açmıştır. Kara Halil Hayreddin Paşa: Devletin Mimarı Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, Osmanlı Devleti’nin kurumsallaşmasında dönüm noktası sayılabilecek adımlar atmıştır. Onun en büyük katkılarından biri, Yeniçeri Ocağı’nın kurulmasıdır. 1360’larda, I. Murad ile birlikte, savaş esirlerinden oluşan bir düzenli ordu fikrini geliştirmiştir. “Pençik” sistemi adı verilen bu yöntemle, fethedilen topraklardaki gayrimüslim esirlerin beşte biri devlete alınarak asker olarak yetiştirilmiştir. Bu sistem, ileride devşirme yöntemine evrilecek ve Osmanlı ordusunun belkemiğini oluşturacaktır. Kara Halil’in bir diğer önemli katkısı, mali teşkilatın düzenlenmesi olmuştur. Osmanlı’nın erken döneminde gelir kaynakları genellikle ganimetlere dayalıyken, o, düzenli bir vergi sistemi ve defterdarlık makamının temellerini atmıştır. 1372’de vezirliğe yükselmesiyle, devletin hem iç hem de dış politikalarında söz sahibi olmuş, I. Murad’a Balkan fetihlerinde danışmanlık yapmıştır. 1387’de vefat ettiğinde, geride sadece bir miras değil, aynı zamanda Osmanlı’yı bir beylikten devlete dönüştüren bir yapı bırakmıştır. Ali Paşa: Fetret Devri’nin Kurtarıcısı Kara Halil’in oğlu Çandarlı Ali Paşa, babasının yolundan giderek veziriazamlık makamına yükselmiştir. I. Murad’ın 1389’daki I. Kosova Savaşı’nda şehit düşmesinden sonra, Yıldırım Bayezid döneminde sadrazamlık yapmış, devletin Balkanlardaki genişlemesinde önemli bir rol oynamıştır. Ali Paşa, İstanbul’un ilk kuşatmalarından birine katılmış, ancak bu girişim Bizans’ın direnişi ve Haçlı ittifakı tehdidi nedeniyle sonuçsuz kalmıştır. Ali Paşa’nın asıl sınavı, 1402’deki Ankara Savaşı’nda Osmanlı’nın Timur’a yenilmesiyle başlamıştır. Yıldırım Bayezid’in esir düşmesi ve ölümüyle başlayan Fetret Devri’nde, Osmanlı Devleti dağılmanın eşiğine gelmiştir. Ali Paşa, bu kaotik dönemde Süleyman Çelebi’yi Edirne’de tahta çıkararak devletin batı kanadını bir arada tutmaya çalışmıştır. Timur’un Anadolu’dan çekilmesinden sonra, Çelebi Mehmed’in taht mücadelesine destek vermiş, ancak 1407’de vefat etmiştir. Onun çabaları, Osmanlı’nın tamamen yok olmaktan kurtulmasında kritik bir rol oynamıştır. İkinci Nesil: İbrahim Paşa ve Halil Paşa Ali Paşa’dan sonra aile, veziriazamlık geleneğini sürdürmüştür. Çandarlı İbrahim Paşa, I. Mehmed ve II. Murad dönemlerinde sadrazamlık yapmış, devletin toparlanma sürecine katkıda bulunmuştur. İbrahim Paşa’nın oğlu Çandarlı Halil Paşa ise ailenin en tanınmış üyelerinden biri olmuş, II. Murad ve Fatih Sultan Mehmed dönemlerinde sadrazamlık yapmıştır. Halil Paşa, II. Murad döneminde devletin fiili yöneticisi konumundaydı. 1444’teki Varna Savaşı’nda, II. Murad’ın tahttan çekilip yerine oğlu II. Mehmed’in geçmesiyle başlayan krizi çözmek için padişahı geri dönmeye ikna etmiş, Haçlılara karşı büyük bir zafer kazanılmasını sağlamıştır. Bu zafer, Halil Paşa’nın gücünün zirvesi olarak görülür. Ancak II. Mehmed’in genç yaşta tahta çıkması, Halil Paşa ile padişah arasındaki ilişkilerde gerilim yaratmıştır. İstanbul’un Fethi ve Halil Paşa’nın Sonu Çandarlı Halil Paşa’nın hikayesi, İstanbul’un fethiyle trajik bir sona ulaşır. Fatih Sultan Mehmed’in sadrazamı olarak görev yapan Halil Paşa, genç padişahın İstanbul’u fethetme planlarına temkinli yaklaşmıştır. Onun bu tutumu, birkaç nedene dayanıyordu: Birincisi, Bizans’a karşı ılımlı bir politika izlenmesini savunuyor, fetih girişimini riskli buluyordu. İkincisi, Avrupa’dan gelebilecek bir Haçlı ittifakından çekiniyordu. Üçüncüsü ise, bazı tarihçilere göre, Bizans’tan rüşvet aldığına dair söylentilerdi. Fatih’in hocası Zağanos Mehmed Paşa, Halil Paşa’nın bu tutumuna karşı çıkmış ve fetih yanlısı bir politika izlemiştir. İki paşa arasındaki çekişme, kişisel bir rekabete dönüşmüştür. İstanbul’un 29 Mayıs 1453’te fethedilmesinden sadece üç gün sonra, 1 Haziran’da Halil Paşa görevinden azledilmiş ve hapse atılmıştır. Fatih, onun Bizans’la gizli anlaşmalar yaptığına inanmış, bu suçlamalar üzerine 10 Temmuz 1453’te Halil Paşa Yedikule’de idam edilmiştir. Bu olay, Osmanlı tarihinde bir padişah tarafından idam edilen ilk sadrazam vakası olarak kayıtlara geçmiştir. Ailenin Tasfiyesi ve Mirası Halil Paşa’nın idamıyla, Çandarlı Ailesi’nin siyasi gücü sona ermiş, mallarına el konulmuştur. Ailenin sonraki nesilleri, veziriazamlık gibi yüksek makamlardan uzak tutulmuş, daha alt düzeyde görevlerle yetinmek zorunda kalmıştır. Bu tasfiye, Osmanlı’da devşirme sisteminin yükselişine zemin hazırlamış, Fatih Sultan Mehmed, devlete sadık devşirme kökenli yöneticileri tercih etmiştir. Çandarlı Ailesi’nin mirası ise kalıcı olmuştur. Yeniçeri Ocağı, mali teşkilat ve merkeziyetçi yönetim yapısı gibi yenilikler, onların eseri olarak Osmanlı’ya güç katmıştır. Ayrıca İznik’teki Çandarlı Türbesi, Bursa’daki camiler ve Gelibolu’daki imaretler gibi eserler, ailenin kültürel katkılarını yansıtır. Özellikle Çandarlı Halil Paşa Camii, bugün bile ayakta duran önemli bir yapıdır. Tarihsel Tartışmalar ve Değerlendirme Çandarlı Halil Paşa’nın idamı, tarihçiler arasında tartışma konusu olmuştur. Bazılarına göre, Halil Paşa gerçekten Bizans’tan rüşvet almış ve fetih karşıtı bir tutum sergilemiştir. Diğerleri ise bu suçlamaların Zağanos Paşa tarafından uydurulduğunu, Fatih’in genç yaşta otoritesini pekiştirmek için Halil Paşa’yı kurban seçtiğini savunur. Hangi görüş doğru olursa olsun, Çandarlı Ailesi’nin düşüşü, Osmanlı’nın Türk aristokrasisinden devşirme sistemine geçişinin sembolü olmuştur. Sonuç Çandarlı Ailesi, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan İstanbul’un fethine kadar geçen yaklaşık 150 yıllık süreçte, devletin hem mimarı hem de yöneticisi olmuştur. Kara Halil’den Halil Paşa’ya kadar uzanan bu aile, Osmanlı’yı bir beylikten imparatorluğa taşıyan temel taşlarından biridir. Ancak İstanbul’un fethi, onların hem zirvesi hem de sonu olmuş, aile tarih sahnesinden silinmiştir. Bugün Çandarlılar, Osmanlı tarihinin en parlak ve en trajik hikayelerinden biri olarak hatırlanır; hem bir yükseliş destanı hem de bir düşüş öyküsü olarak, tarihin tozlu sayfalarında yerini korur.

İpek Yolu, insanlık tarihinin en büyüleyici ticaret ağlarından biridir ve Çin'den başlayarak Avrupa'ya kadar uzanan geniş bir yol sistemini kapsar. Bu yol, sadece malların değil, kültürlerin, dinlerin, teknolojilerin ve fikirlerin de taşındığı bir köprü işlevi görmüştür. İpek Yolu'nun adı, Çin'de üretilen ve tüm dünyada büyük değer taşıyan ipekten gelir, ancak bu yol boyunca taşınan mallar çok çeşitlidir; baharatlar, değerli taşlar, metaller, kağıt, barut ve pusula gibi icatlar da bu yol üzerinden yayılmıştır. İpek Yolu'nun tarihi, Han Hanedanlığı döneminde başlar ve Tang, Song, Yuan hanedanlıkları döneminde altın çağını yaşar. Ancak zamanla, Osmanlı İmparatorluğu'nun yükselişi ve deniz yollarının keşfi ile önemini yitirir. Bu yol, tek bir rota değil, kuzey ve güney rotaları da dahil olmak üzere birçok yoldan oluşur. Kuzey rotası Orta Asya bozkırlarından geçerek İran ve Anadolu üzerinden Avrupa'ya uzanırken, güney rotası daha ılıman iklimlerden Hindistan ve Arabistan üzerinden Akdeniz'e varır. Ayrıca, deniz yolları da Çin'den Akdeniz'e kadar uzanan önemli ticaret hatları oluşturmuştur. Bu ticaret yolunun en büyük etkisi, farklı medeniyetler arasında kültürel bir köprü kurmuş olmasıdır. İpek Yolu, Budizm, Hristiyanlık ve İslam gibi dinlerin yayılmasında, sanatın, müziğin, yemek kültürlerinin, bilim ve teknolojinin paylaşılmasında merkezi bir rol oynamıştır. Örneğin, kağıt yapımı, barut ve pusula gibi Çin icatları, Batı medeniyetlerine bu yol üzerinden ulaşmıştır. Avrupa'da Rönesans'ın başlamasında bu bilgi alışverişinin büyük payı vardır. İpek Yolu'nun etkileri modern dünyada da görülmektedir. Küreselleşme fikri, kültürel ve ekonomik etkileşimlerin erken bir örneği olarak bu yolun mirasıyla doğrudan bağlantılıdır. Günümüzde Çin'in "Bir Kuşak, Bir Yol" girişimi, İpek Yolu'nun modern bir versiyonunu oluşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca, bu tarihi yollar, turistik ve tarihi bir öneme sahip olarak, kültürel mirasın korunması ve tanıtılması açısından büyük değer taşımaktadır. Sonuç olarak, İpek Yolu sadece ticaretin değil, insanlık tarihinin ve kültürel evrimin de bir sembolüdür. Bu yolun mirası, bugün hala yeni ticaret yolları, kültürel etkileşimler ve ekonomik iş birlikleri için ilham kaynağı olmaya devam ediyor.

Elli üç gün süren uzun savaş gerçekten Ortaçağ’ı kapatmıştır. Bu Ortaçağ, Avrupa tarihi için böyle olduğu gibi bizim için de öyledir. Çünkü o tarihe kadar Osmanlı, tam olarak bir imparatorluk sayılmazdı. Ancak İstanbul gibi bir kentin, yani Konstantinopolis’in, Doğu İslam milletlerinin deyişiyle Kostantiniyye’nin, fethinden sonradır ki Osmanlı’nın gerçek imparatorluk çağı başlamıştır. İşte bu imparatorluk çağı bir anlamda Osmanlı’nın yeniçağıdır. Yoksa Ortaçağla Yeniçağı, illâ matbaanın kullanılması veya derebeyliklerin yıkılması gibi kıstaslarla ayırmak gerekmez. Bu arada unutmayalım ki, İstanbul’un fethiyle bir yerde Doğu Akdeniz’deki ticarete dayanan Venedik ve Cenova gibi Akdeniz Italyan devletlerinin de çöküşü başlamıştır. Ayrıca bu hal, Avrupa’da uzak okyanuslara açılmayı gerekli kılmış ve hızlandırmıştır. En başta İtalyan şehirleri... Fatih, başta Venedik ve Cenova olmak üzere, İtalyan şehirlerini bir şekilde saf dışı bırakmıştır. Bununla beraber Cenovalılardan aldığı Galata gibi bir kolonide bunların ticarete devamında hiçbir sakınca da görmemiştir. Ayrıca Floransalılarla ilişkileri de devam etmiştir. Venedik balyozu (yöneticisi) İstanbul’da makbul bir yer edinmiştir. Yani Doğu Roma ya arka çıkan Cenova’ya karşılık onun rakibi Venedik elde tutulmaktadır. Ama şaşılacak şey, bir müddet sonra Venedik de İstanbul’un fethi dolayısıyla gerileyecektir. Yani ilk sonuç, İtalya’nın bütün Ortaçağ boyunca Akdeniz’deki ve Avrupa’daki üstün yeri, ticarete dayanan üstün yeri gerilemiştir. Bunun hiç şüphesiz İtalya’yı ve Avrupa’yı yaratan üstün medeniyete de darbeleri olmayacak değildir. Ama Türkler İtalya’ya yerleşseydi mutlaka Rönesans dünyası içinde bir payları olacaktı ve mutlaka Doğu Akdeniz dünyası, İtalya ve Batı ile daha yakın bir kültürel alışveriş içine girecekti.

İstanbul’un fethi Türkler için Kızıl Elma idi. Yani İlayı Kelimatullah’ın son kalesi anlamına gelir. İstanbul’un fethi Türk dünyası için olduğu kadar İslam dünyası için de sembolik bir değeri vardı. İstanbul’un fethine mazhar olan sultan şüphesiz içeride ve dışarıda büyük bir şöhret ve prestije sahip olacaktı. Bu da devlet içinde devlet durumuna gelen Çandarlı ailesi için tehlike çanlarının çalması demekti. Çünkü daha önce genç sultan II. Mehmed’i (Fatih) iki defa tahttan indirerek saltanat üzerinde derin gölgesi bulunan Çandarlı Halil Paşa’nın bu etkisinin biteceğinin de işaretiydi. Devlet ve saray üzerinde derin etkisi bulunan Çandarlı'nın askeri, siyasi, ticari ve idari nüfuzu, bunun yanında uluslar arası şöhreti saltanat için derin kuşkular anlamına geliyordu. Merkezi bir imparatorluk kurmak isteyen genç padişah Sultan II. Mehmed, öteden beri derin devlet konumunda bulunan Çandarlı ailesinin devlet üzerindeki nüfuzunun, tasarlamış olduğu merkeziyetçi politikasına en büyük engel teşkil ettiğinin bilincindeydi. Aynı zamanda İstanbul’un fethi demek Osmanlı merkeziyetçi politikaların doruk noktasına çıkması demekti. Bu da en başta Çandarlı Veziriazamın güçlü nüfuzunun sönmesine neden olacaktı. Bu yüzden Çandarlı Halil Paşa, İstanbul’un fethine karşı çıkacaktır. Bu konuda Venedik ve Bizans’la iş birliği yapacaktır. İstanbul’un fethi gerçekleştikten sonra doğal olarak Fatih Sultan Mehmed, Çandarlı Halil Paşa’yı ortadan kaldıracak, kul bürokrasisini ön plana çıkaracak ve vezirlerinin çoğunu devşirmelerden seçecektir.

Osmanlı İmparatorluğu’nun en parlak dönemlerinden birinde, Fatih Sultan Mehmed’in yanında yer alan önemli isimlerden biri olan Zağanos Paşa, hem askeri dehası hem de siyasi etkisiyle tarihte derin izler bırakmış bir devlet adamıdır. İstanbul’un fethinde oynadığı kritik rol ve sadrazamlık makamına yükselişiyle tanınan Zağanos Paşa, aynı zamanda Osmanlı’da devşirme sisteminin yetiştirdiği yetkin yöneticilerden biridir. Peki, Zağanos Paşa kimdir ve tarihteki önemi nedir? Gelin, bu etkileyici figürün hayatına daha yakından bakalım. Zağanos Paşa’nın Kökeni ve Erken Dönemi Zağanos Paşa’nın tam adı Zağanos Mehmed Paşa’dır ve kendisi devşirme kökenlidir. Osmanlı’da devşirme sistemi, gayrimüslim ailelerden alınan çocukların Müslüman olarak yetiştirilip devlete hizmet etmesini sağlayan bir uygulamaydı. Zağanos’un kökeni konusunda kesin bir bilgi olmasa da, bazı kaynaklar onun Arnavut ya da Rum asıllı olabileceğini belirtir. “Zağanos bin Abdullah” olarak anılması, devşirme kökenini açıkça ortaya koyar; çünkü “Abdullah” ismi, genellikle devşirmelerin İslam’a geçişini simgeler. Eğitimini Edirne Sarayı’nda, Enderun’da tamamlayan Zağanos, zeki ve yetkin bir birey olarak dikkat çekti. Enderun, Osmanlı’nın elit yöneticilerini ve askerlerini yetiştiren bir okuldu ve Zağanos burada aldığı eğitimle kısa sürede ümera sınıfına, yani yönetici ve asker elitlere katıldı. Lakabı “Zağanos”un, denizcilikte gözetleme için kullanılan keskin görüşlü bir yırtıcı kuş türünden geldiği düşünülür. Bu lakap, onun stratejik zekâsını ve dikkatli bakış açısını yansıtır. Osmanlı Hizmetindeki Yükselişi Zağanos Paşa’nın kariyeri, II. Murad döneminde başladı. İlk resmi görevinin hazinedarbaşılık olduğu tahmin ediliyor. Daha sonra 1440’ta Arnavut-ili sancak beyliğine atanarak taşra hizmetine geçti. II. Murad’ın batı seferlerinde gösterdiği başarılar, onun vezirlik makamına yükselmesini sağladı. Bu dönemde, II. Murad’ın kızı Fatma Sultan ile evlenmesi, ona “damat” unvanını kazandırdı ve sarayla bağlarını daha da güçlendirdi. Zağanos Paşa’nın hayatındaki dönüm noktalarından biri, II. Mehmed’in (Fatih Sultan Mehmed) lalası olarak görevlendirilmesiydi. II. Murad, oğlu Mehmed’i Manisa sancakbeyi olarak gönderdiğinde, Zağanos Paşa onun eğitimi ve gelişimi için önemli bir rehber oldu. 1449’a kadar bu görevini sürdüren Zağanos, genç şehzadenin askeri ve siyasi vizyonunun şekillenmesinde büyük rol oynadı. İstanbul’un Fethindeki Rolü Zağanos Paşa, Osmanlı tarihinin en önemli olaylarından biri olan İstanbul’un fethinde kilit bir figürdü. II. Mehmed’in 1451’de ikinci kez tahta çıkmasıyla birlikte, Zağanos vezirlik makamına geri döndü ve fetih hazırlıklarında aktif bir şekilde yer aldı. Özellikle Rumeli Hisarı’nın inşasında büyük sorumluluk üstlendi. Hisarın üç büyük kulesinden birine onun adı verildi ve bu, padişah tarafından takdir edildiğinin bir göstergesiydi. Fetih sırasında Zağanos Paşa, gemilerin karadan yürütülmesi gibi dahiyane bir fikrin uygulanmasında etkili oldu. Haliç’in savunmasını kırmak için Osmanlı donanmasının Kasımpaşa’ya indirilmesi, onun stratejik zekâsının bir ürünü olarak tarihe geçti. Ayrıca, kuşatma sırasında Haliç surları karşısında konuşlanarak Bizans ve İtalyan gemilerine karşı önemli bir savunma hattı oluşturdu. Ulubatlı Hasan gibi kahramanların da onun komutasındaki birliklerde yer aldığı bilinir. Fetih sonrası Çandarlı Halil Paşa’nın azledilip idam edilmesiyle Zağanos Paşa, 1453’te vezir-i azam (sadrazam) oldu. Bu, onun kariyerinin zirvesiydi ve İstanbul’un fethinden sonra sadrazamlığa getirilen ilk kişi olarak tarihe geçti. Belgrad Kuşatması ve Sürgün Zağanos Paşa’nın sadrazamlığı, 1456’daki Belgrad Kuşatması’na kadar sürdü. Osmanlı ordusu, Sırbistan’ı fethetmesine rağmen Belgrad’ı alamadı ve János Hunyadi liderliğindeki Macar ordusuna yenildi. Bu başarısızlık, Zağanos Paşa’ya mal edildi ve sadrazamlıktan azledildi. Ardından kızı ile birlikte Balıkesir’e sürgüne gönderildi. Balıkesir’de geçen yıllarında Zağanos Paşa, şehir için önemli eserler bıraktı. Cami, medrese ve hamam gibi yapılar inşa ederek bölgenin gelişimine katkıda bulundu. Bugün Balıkesir’deki Zağanos Paşa Camii ve türbesi, onun mirasının somut birer kanıtıdır. Son Yılları ve Ölümü Zağanos Paşa’nın hayatının son dönemi hakkında farklı rivayetler vardır. Bazı kaynaklar, 1459’da İstanbul’a geri çağrıldığını ve 1463’te Kaptan-ı Derya olarak Osmanlı donanmasının başına geçtiğini söyler. 1466’da Teselya ve Makedonya valisi olduğu da iddia edilir. Bir başka anlatıya göre ise 1461’de Trabzon’un fethine katılmış, burada Prenses Anna ile evlenmiş ve 1467-1469 arasında Trabzon sancak beyliği yapmıştır. Ancak en yaygın görüş, onun 1462’de Balıkesir’de vefat ettiği yönündedir. Türbesi, eşi Fatma Sultan ile birlikte Balıkesir’deki cami avlusunda bulunmaktadır. Zağanos Paşa’nın Mirası Zağanos Paşa, Osmanlı’da devşirme kökenli bir devlet adamı olarak hem askeri hem de idari alanda büyük başarılar elde etmiştir. İstanbul’un fethindeki katkıları, onu Fatih Sultan Mehmed’in en güvendiği isimlerden biri haline getirmiştir. Aynı zamanda, sürgün yıllarında Balıkesir’e yaptığı katkılarla halk arasında da sevilen bir figür olmuştur. Onun hikayesi, Osmanlı’nın çok kültürlü yapısını ve devşirme sisteminin imparatorluğa sağladığı yetkin insan gücünü gözler önüne serer. Zağanos Paşa, cesareti, zekası ve sadakatiyle tarihte unutulmaz bir yer edinmiştir. Bugün bile, adını taşıyan eserler ve İstanbul’un fethindeki rolüyle anılmaya devam ediyor.

Osmanlı İmparatorluğu, tarih boyunca birçok yenilikçi yönetim ve idari sistemler geliştirmiştir. Bu sistemlerden belki de en dikkat çekici olanı, devşirme sistemidir. Bu sistem, Osmanlı'nın askeri ve bürokratik yapısında önemli bir rol oynamış ve imparatorluğun gücünün artmasında etkili olmuştur. Devşirme Sistemi Nedir? Devşirme sistemi, Osmanlı İmparatorluğu'nun Hristiyan tebaasından genç erkek çocuklarını alarak, onları İslam dinine geçirip askeri ve idari elitler olarak yetiştirdiği bir sistemdir. Bu çocuklar, genellikle Balkanlar ve Anadolu'daki Hristiyan köylerinden toplanırdı. Bu uygulama, özellikle XIV. yüzyıldan itibaren, Osmanlı'nın güçlenmesi ve yayılması ile birlikte giderek daha sistematik hale geldi. Sistemin İşleyişi: Seçim ve Toplama: Devşirme, belirli aralıklarla uygulanırdı. Osmanlı memurları, belirlenen bölgelerde uygun yaştaki (genellikle 8-20 yaş arası) ve sağlıklı çocukları seçerdi. Bu seçimler sırasında, çocukların zeka, fiziksel kuvvet ve potansiyeli göz önünde bulundurulurdu. Eğitim ve Yetiştirme: Seçilen çocuklar, İstanbul'a getirilir ve burada sünnet edilir, İslam dinine geçirilir ve Türkçe öğrenirdi. Eğitimleri ise iki ana yolda ilerlerdi: Acemi Ocağı: Askeri eğitim alanları. Burada askeri disiplin, savaş taktikleri ve silah kullanımı öğretilirdi. Bu çocuklar, zamanla Yeniçeri ordusunun temelini oluştururdu. İç Oğlanları ve Enderun: Daha zeki ve yetenekli bulunanlar, sarayda eğitilir, burada hem askeri hem de idari eğitim alırlardı. Enderun, Osmanlı'nın en yüksek bürokratlarını yetiştiren bir okuldu. Sistemin Etkileri: Sosyal ve Kültürel: Devşirme sistemi, Osmanlı'da sosyal hareketliliği artırdı. Hristiyan kökenli birçok kişi, imparatorluğun en üst kademelerine kadar yükselebildi. Bu, Osmanlı'nın çok kültürlü yapısının bir yansıması olarak da görülebilir. Askeri Güç: Yeniçeriler, Osmanlı ordusunun bel kemiğini oluşturdu. Avrupa'da disiplinli ve korkusuz askerler olarak tanındılar. Bürokratik Sistem: Enderun'dan çıkan devşirmeler, imparatorluğun idari sisteminde önemli görevler üstlendi. Bu, devletin merkeziyetçi yapısını güçlendirdi. Tartışmalar ve Eleştiriler: Devşirme sistemi, modern insan hakları perspektifinden bakıldığında eleştirilere maruz kalır. Çocukların ailelerinden zorla alınması, günümüzde etik olmayan bir uygulama olarak değerlendirilir. Ancak, o dönemin bağlamında, bu sistem Osmanlı'nın genişlemesine ve idari yapısının güçlenmesine katkı sağlamıştır. Devşirme sistemi, Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş döneminde önemli bir rol oynamıştır. Bu sistem, imparatorluğun askeri, idari ve sosyal yapısına derin etkiler bırakmıştır. Ancak, zamanla Osmanlı'nın zayıflaması ile birlikte, bu sistemin de işlevselliği ve uygulanabilirliği azalmıştır. Bugün, devşirme sistemi, tarihsel bir fenomen olarak, Osmanlı'nın karmaşık ve zengin idari yapısının bir parçası olarak incelenmektedir.

Fatih, İstanbul’un fethinden sonra hiç şüphesiz ki harap bir şehirle karşılaşmıştır. Şehrin bu harabe hali aslında 13. asır başlarından kalmadır. 1204’de bu muhteşem şehir hileyle işgal edilir. İşgalciler, şehrin bütün zenginliklerini, mesela Ayasofya’nın önündeki hipodromda etrafı pirinç levhalarla kaplı dikilitaşın pirinç kaplamalarını yağmalayacak kadar, hatta bütün kütüphanelerini yok edecek kadar görgüsüz ve kan dökücüdürler. İşte bu Haçlı istilâsı sonrası elli yıllık Lâtin hâkimiyeti boyunca şehir çok kan kaybetmiştir. Küçülen bir devletin başkenti olduğu için de kendisini toparlayamamıştır. O yüzdendir ki Ayasofya halkın gözünden düşmüştü. Çünkü Katolik Haçlılarla birliğin simgesi haline gelmişti. Bunun nedeni sadece dini sebepler ya da Ortodoks ve Katolik mezhep ayrılığı değildi elbette. Şehir sakinleri için Katolik demek, Hıristiyan olmalarına rağmen bu şehri yağmalayan ve elli yıl boyunca sömüren acımasız yağmacılardan başka bir şey değildi. İşte bu nedenledir ki, hem Bizans’ın son Grandükü Notaras hem Ghennadios gibi halkın çok güvendiği ruhani liderler Katoliklerin yardım teklifine karşı, “Bu memlekette, Frenk’in ekmeğindense Türkün sangını ve kılıcını tercih ederiz” demişlerdir.

Osmanlı Devleti'nin ordusu kara ve deniz olmak üzere ikiye ayrılırken, sabit ordusunun yanı sıra uçlarda hareket halinde olan birlikleri de vardı. Bunlar içinde tarzları, dış görünüşleri ve savaşırken ustalıklarıyla diğerlerinden ayrılanlar şüphesiz ki "deliler"di. Bu ismi gerçekten deli olmalarından değil, fazla cesur ve gözü pek olmalarından aldıklarını bildiğimiz bu topluluk, aldıkları emri yerine getirene kadar da dur durak bilmezdi. 1. Dış Görünüşleri Bu ocağa alınacak kişilerin gösterişli daha doğrusu boylu poslu olmasının yanı sıra cesareti de ayrı bir önem arz etmekteydi. Gravürlerden bildiğimiz kadarıyla düşmana korku vermek için ordunun ön sıralarında yer alan delilerin başlarında kartal tüyleri, üzerlerinde ise yırtıcı hayvan postları vardı. Koltuk altlarından tut da sırtlarında, bacaklarında bu hayvanlara ait kanat, kuyruk, pençe gibi unsurlar sarkardı. 2. Avrupalıların Gözünden Elbette ordu içinde diğer devletlerin dikkatini fazlasıyla çekenler delilerdi. Bizanslı tarihçi Chalkokondyles ‘’Deliler ile karşılaşan düşman, öncelikle neyle karşı karşıya olduğunu, nasıl bir varlıkla savaştığını, karşısındakinin insan mı insan dışı bir varlık mı olduğunu anlamaya çalıştığı için şaşkınlık içinde kalır.’’ demiştir. Venedikli Vecellio hazırladığı eserinde ‘’Öylesine hızlı hareket ederlerdi ki, insanları gölgelerinin bile öldürücü olduğuna inandırmışlardı.’’ derken, Fransız Alain Manesson Mallet ‘’Öylesine cesurdular ki bir kralın hizmetine girdikten sonra onları vazgeçirebilecek hiçbir ceza korkusu yoktur.’’ diye aktarmıştır. Yine deliler ile ilgili saçlarını kazıtıp sadece başlarının tepesinde bir tutam saç bırakmalarına değinen Avrupalılar; bu saçı bağlayarak urgan gibi başlarından sarkıtıp kamçı görünümü vermelerinden etkilenmişlerdir. 3. Osmanlı Minyatürlerinde III. Mehmed’in 54 gün süren sünnet törenini anlatan Surname adlı eserde tüm detayları ile deliler de görülmektedir. At üzerinde maharetlini sergileyen deliler, zaman zaman çıplak bedenlerine kesici aletler saplayarak acıya ne kadar dayanıklı olduklarını göstermektedir. Onlar gözükaralığıyla kendilerine Hz.Ömer’i örnek almış, geçit törenlerinde yüksek sesle ‘’Kalpaklarımız Emirü’l-Müminin Hz.Ömer’in çizmesinin koncudur, ocağımız müşarünileyh Efendimize mensuptur.’’ diye haykırmışlardır. 4. Tokat Silahı Delilerin kendileri kadar tokat meselesi de oldukça meşhurdur. Yakın dövüş sanatında usta olan bu grup, düşmanın içine daldığında tokat atarak onu devirirdi. Elin ve kolun her iki yanı ile gerçekleştirilen bu vuruşta düşman muhakkak önce bir sendeler, bazen atından düşer, bayılır yahut savaşamayacak hale gelirdi. Öyle ki öldürücü bile olabilen bu vuruş Avrupalıların tarihine Osmanlı tokadı olarak geçti. 5. Ordu içinde deliler Delilerin kendileri kadar tokat meselesi de oldukça meşhurdur. Yakın dövüş sanatında usta olan bu grup, düşmanın içine daldığında tokat atarak onu devirirdi. Elin ve kolun her iki yanı ile gerçekleştirilen bu vuruşta düşman muhakkak önce bir sendeler, bazen atından düşer, bayılır yahut savaşamayacak hale gelirdi. Öyle ki öldürücü bile olabilen bu vuruş Avrupalıların tarihine Osmanlı tokadı olarak geçti.