top of page
Osmanlı Tarihi
29 Haziran 2021
Osmanlı Beyliği hangi sebeplerden büyüyerek, bir imparatorluk hâline geldi?
Osmanlı Beyliği’nin, XIV. yüzyılın başlarında Anadolu’da mevcut olan beyliklerin içerisinde gerek toprak gerekse insan potansiyeli açısından en küçüklerinden birisi iken, onların arasından nasıl sıyrılıp büyük bir İmparatorluğa dönüştüğü devamlı tartışılan ve merak edilen konulardan birisi olmuştur. Osmanlı tarihçileri çeşitli teorilerle bu konuyu açıklamaya çalışmaktadırlar. XX. yüzyılın başlarında Herbert Adams Gibbons adlı bir tarihçi, Osmanlılar’ın Marmara bölgesinde bulunan Rumlar’la karışarak, yeni bir millet meydana getirdiklerini ve bu insan potansiyelinin de imparatorluğun doğuşuna sebep olduğunu ileri sürdü. Bu teori Fuad Köprülü, Paul Wittek, Friedrich Giese gibi tarihçilerden büyük tepki aldı ve reddedildi. Fuad Köprülü, Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşu meselesinin, XIII. ve XIV. yüzyıllar Anadolu tarihi çerçevesinde ele alınması gerektiğini vurgular. Paul Wittek ise Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşunda en önemli faktörün gazâ fikri olduğunun üzerinde durur. Wittek’e göre gazâ kavramı Osmanlı Beyliği’nin yegâne varoluş sebebi, savaşçılar için de tek motivasyon kaynağıydı. Bu teoriye Colin Imber, Rudi Paul Lindner gibi tarihçiler çeşitli eleştiriler yönelttiler. Bu tarihçilere göre, Osmanlı Beyliği’nin ilk devirlerde gazâ ile uzaktan yakından ilgisi yoktu. Komşuları olan Rumlar’la dostane ilişkilerini, heterodoks unsurlara müsamahalarını ve sınırdaş oldukları Müslüman beyliklerle savaşmalarını buna delil olarak gösterirler. Feridun Emecen ve Cemal Kafadar’ın yaptığı araştırmalar ise Wittek’i eleştirenlerin fikirlerinin tersine gazâ fikrinin XIV. yüzyılda var olduğunu ortaya çıkardı. Gazâ kavramı, Wittek’in ileri sürdüğü ölçüde olmasa da Osmanlı Beyliği’nin fütuhat yoluyla büyümesinin en önemli faktörlerinden birisidir. Halil İnalcık, Osmanlı Beyliği’nin büyümesini açıklarken doğudan mütemadiyen devam eden Türkmen göçü ve gazâ fikrinin üzerinde durur. Moğol baskısı sonucu önce Kafkaslar’dan Doğu ve Orta Anadolu’ya, daha sonra da Orta Anadolu’dan batıya göç etmek zorunda kalan yüz binlerce Türkmen, Ege bölgesini ele geçirerek, burada gazi Türkmen beyliklerini kurmuşlardı. Türkmenler arasında, bu devirde mevcut olan gazâ ruhunu Batı Anadolu’daki Germiyan, Aydınoğlu, Menteşe, Karesi, Hamid ve Saruhan beylikleri ile Karadeniz bölgesindeki Çobanoğlu Beyliği yaşatıyorlardı. Bu beylikler hem gazâ adına Hristiyanlar’la savaştılar, hem de fethettikleri bölgelere doğudan gelmeye devam eden Türkmenler’i yerleştirdiler. XIII. yüzyılın sonlarında Sakarya bölgesinde gazânın temsilcisi olan Çobanoğulları, Bizans’la barış yaparak gazâyı bıraktı. Bundan sonra ise bölgede Bizans’a karşı akınların liderliğini daha önce Çobanoğulları’na tâbi olan Osman Gazi aldı ve şiddetli bir gazâ faaliyetine başladı. Osman Gazi’nin gazâyı son derece atılgan tavırla sürdürmesi, onu gazilerin gerçek önderi durumuna yükseltti. 1302’de Bizans’a karşı kazandığı Koyunhisar Savaşı, onun sınır boyunda bulunan Türkmenler arasındaki gazi şöhretini artırdı. Değişik bölgelerden gelen gaziler akın akın onun bayrağı altına koştular. Daha sonraki yıllarda Batı Anadolu’da meydana gelen gelişmeler de, Osmanlılar’ın lehine oldu. 1320’li yıllarda Batı Anadolu’da gazâyı sürdüren beyliklere karşı teşkil edilmiş Haçlı donanmasının baskısı sonucu, Karesi, Menteşe gibi beylikler Haçlılarla anlaşarak gazâ faaliyetlerini bıraktılar. Gazâ bayrağını taşıyan son beylik olan Aydınoğulları da, Umur Bey’in, Hristiyanlar’ın eline geçen İzmir’i geri almaya çalışırken şehid olması sonucu devre dışı kaldı. Böylece Osmanlılar, Hristiyanlar’a karşı sürdürülen gazâ faaliyetlerinde tek başına kaldılar. Osmanlılar’ın gittikçe genişleyen gazâ faaliyetleri, doğudan gelmeye devam eden Türkmen kitlelerini, onların bayrağı altına soktu. Bu savaşçı potansiyeli de, Osmanlı Beyliği’nin fütuhat yolu ile büyümesini sağladı.
2
dk.
29 Haziran 2021
Çirmen Savaşı’nın önemi nedir?
1360’lı yılların ortalarında, Osmanlı fetihleri ile iyice baskı altına alınan, Edirne’nin fethine girişildi. Şehir halkı hiçbir yerden yardım alamayınca şehri teslim etti. Edirne’nin fethi Osmanlılar’ın Avrupa’da kati şekilde yerleştiğini gösteren bir hadiseydi. Edirne’nin fethi, Anadolu Türk tarihi için olduğu kadar, Balkanlar ve Avrupa için de bir dönüm noktası oldu. Bunun ardından 1371’deki Çirmen zaferiyle, Edirne ve Batı Trakya emniyete alındı. Meriç Nehri tama men Osmanlı kontrolüne girdi. Osmanlılar’a karşı Balkanlar’da oluşturulmaya çalışılan direniş kırıldı ve Balkanlar’daki Macar nüfuzu azaldı. Ayrıca bu savaş sonunda Makedonya’daki Sırp prenslikleri, Bulgar Kralı ve Bizans İmparatoru, Osmanlı hakimiyetini tanıdılar. Çirmen Savaşı’ndan sonra Bulgarların elinden Trakya’nın Karadeniz kıyıları alındı. Böylece Bizans’ın Avrupa ile olan son karayolu irtibatı da kesilmişti. Daha sonra Orta Bulgaristan’a kadar ilerlendi ve 1385’te Sofya fethedildi. Batı Trakya ve Makedonya’nın bir kısmı alındı. Bu arada Kavala, Drama, Serez ve Selanik fethedildi. Arnavutluk içlerine kadar gidildi.
1
dk.
29 Haziran 2021
Orhan Gazi’nin annesi kimdir?
Osmanlı tarihleri, Osman Gazi’nin oğlu Orhan Gazi’nin annesinin Şeyh Edebali’nin kızı Malhun Hatun olduğunu belirtirler. Böylece Osmanlı hane danı ile Şeyh Edebali arasında soy birliği oluşturulur. Ancak, İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın yayınladığı Orhan Gazi’nin 1324 tarihli vakfiyesinden Mal Hatun’un Ömer Bey isimli birisinin kızı olduğu ortaya çıkmıştır. Şeyh Edebali’nin kızı Bâlâ Hatun olup, muhtemelen Orhan Gazi’nin kardeşi Alaeddin’in annesidir. Orhan Gazi’nin dedesi olan Ömer Bey de, Kastamonu’nun batısında küçük bir beylik kurmuş olan Umur Bey olabilir. Bu beylik Osmanlılar’ın ilk ilhak ettiği beyliktir.
1
dk.
29 Haziran 2021
Sırp Sındığı diye bir savaş var mıdır?
Osmanlı tarihlerinde 1364’te Hacı İlbey’in, Macar Kralı idaresindeki Macar, Sırp ve diğer Balkan devletlerinin kuvvetlerinden oluşan Haçlı ordusunu bir gece baskını sonucunda büyük bir mağlubiyete uğrattığı ve bu savaşa “Sırp Sındığı" Sırplar’ın mağlup edildiği yer” adı verildiği belirtilir. Ancak aynı yıllara ait olayları anlatan Balkan milletlerine ait eserler ile Bizanslı tarihçilerin eserlerinde, bu savaştan bahsedilmemektedir. Sırp Sındığı Savaşı hakkında bilgi veren Osmanlı tarihleri, bu savaştan çok uzun yıllar sonra kaleme alınmışlardır. 1371’de meydana gelen ve Sırplar’ın müttefikleri ile birlikte büyük bir bozguna uğratıldığı Çirmen savaşı da, Osmanlı tarihlerinde yer almamaktadır. Halil İnalcık, Osmanlı tarihlerinin 1352’de Rumeli’ye geçen Süleyman Paşa’nın, Sırplar’la yaptığı savaşları, Edirne’nin fethini ve Çirmen (1371) savaşını birbirine karıştırdıklarını belirtir. Muhtemelen Süleyman Paşa zamanında Sırplarla yapılan savaşlar sırasında meydana gelen bir baskın (1352’deki Dimetoka Savaşı) 1371’deki Çirmen savaşı ile birleştirilerek, 1364’te yeni bir savaş meydana çıkarılmıştır.
1
dk.
29 Haziran 2021
Osmanlılar, ilk defa ne zaman Rumeli’ye geçtiler?
Osmanlılar’ın, ilk defa 1353’te Rumeli’ye geçtiği hemen hemen her kitapta yer alan bir husustur. Ancak 1353’ten önce Osmanlı askerleri, defalarca Rumeli’ye geçmiş ve burada faaliyet göstermişlerdir. Anadolu Türkleri, Rumeli’ye ilk defa 1261’de Türkiye Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keykavus’la beraber geçerek, Dobruca’ya yerleşmişlerdi. 1308’de Halil isimli bir Türk’ün 800 süvari ve 2000 piyade ile Rumeli’ye geçerek, burada Katalanlarla işbirliği yaptığını görüyoruz. 2 yıl burada kalan Türkler, Anadolu’ya geri dönerken Bizans-Ceneviz işbirliği sonucu yok edildiler. Osmanlılar, Rumeli’ye ilk defa 1322’de, Bizans’taki iç savaş sırasında geç tiler. 8000 kişilik bir Osmanlı kuvveti, ihtiyar Andronikos’un ordusunda yer alıyordu. Bundan sonra 1329’daki Pelekanon (Eskihisar) Savaşı’nın ardından Orhan Bey’in gönderdiği kuvvetler Meriç’in denize döküldüğü yerin batısına çıktılarsa da, başarılı olamadılar. 1331’de 15 bin kişilik bir Osmanlı kuvvetinin Trakya’ya çıktığını görüyoruz. 1334’te Türk askerleri yine Trakya’da faaliyet gösteriyorlardı. Osmanlılar, bu örneklerde görüldüğü gibi 1353’ten önce defalarca ve büyük miktarda kuvvetlerle Rumeli’ye geçmişlerdir.
1
dk.
29 Haziran 2021
Anadolu beylikleri Osmanlı hakimiyeti altına nasıl alındı?
Osmanlılar’ın Rumeli’deki fetihler sonucu zenginleşmeleri, durgun bir ekonomik yapıya sahip Anadolu’daki diğer beyliklerin ahalilerini ve askerî zümrelerini etkilemiş ve onları Osmanlı İmparatorluğu’na yönlendirmişti. Osmanlılar’ın Hristiyanlar’a karşı Rumeli’de yürüttüğü, kutsal savaş yani gazâ siyaseti onlara büyük bir ün ve itibar kazandırmıştı. Osmanlı Beyliği gazi yönünü Anadolu beylikleri arasında çok iyi propaganda yaparak, kendilerine saygınlık ve diğer beylikler karşısında üstünlük kazandı. İlhanlılar’ın zayıflaması ve Germiyan Beyliği’nin de Batı Anadolu’daki Türk men beylikleri üzerindeki denetimini kaybetmesinden sonra Karaman Beyliği bu bölgeler üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışıyordu. Ancak Osmanlılar’ın gazâ siyaseti o kadar tesirliydi ki Selçuklular’ın mirasçılığına soyunan ve Anadolu’daki Türkmen beyliklerinin en büyüğü olan Karamanoğulları, bunun karşısında duramamışlardı. Karamanoğulları’nın bu bölgelerdeki ahali ve askerlerin üzerindeki Osmanlılar’ın nüfuzunu kırmak için kendilerinin daha büyük gaziler olduklarını ispatlamaları gerekiyordu. 1367’de Karaman Beyliği’nin önderliğinde Türkmen beylikleri, Latin hakimiyetindeki Gorigos Kalesi’ne bir sefer düzenlediler. Bu sefer, Anadolu beyliklerinin bir nevi güç gösterisi idi. Osmanlılar’a karşı kendilerinin de büyük gaziler olduklarını ispat etmeye çalışıyorlardı. Memluk Devleti tarafından da desteklenen bu sefer istenen neticeyi vermedi ve başarısızlıkla sona erdi. Bu başarısızlık Karamanlılar’ın nüfuzunu sarstı ve Osmanlılar’ı daha fazla ön plana çıkardı. 1387’de Frenk Yazısı savaşında Karamanlılar’ın, Osmanlı İmparatorluğu karşısında mağlup olmaları, Batı Anadolu’daki Türkmen beylikleri üzerinde izledikleri siyasetin sonunu getirdi. Bu savaşın ardından Batı Anadolu beylikleri, Karamanoğulları ve Kuzey Anadolu’daki Candaroğulları, Osmanlı hakimiyetini kabul ettiler. Karaman Beyliği’nin taarruzundan çekinen Germiyan Beyi Süleyman Bey kızı Devlet Hatun’u I. Murad’ın büyük oğlu Yıldırım Bâyezid’le evlendirerek Osmanlı himayesini kazanmayı düşünüyordu. Teklifi I. Murad da olumlu karşılayınca evlilik gerçekleşti. Ancak Osmanlılar, Kütahya, Simav, Eğrigöz (Emet) ve Tavşanlı’yı çeyiz olarak aldılar. Muhtemelen bu şehirlerin terki gönüllü olmamış, Osmanlılar’ın siyasî baskısı sonucu gerçekleşmişti. Fakat iki beylik arasında kalan Germiyanlılar’ın yaşam sürelerini uzatmak için başka çareleri de yoktu. Gorigos seferinden sonra Karaman Beyliği’nin etkisinden kurtulmak isteyen Hamidoğulları Osmanlılar’a yaklaşmıştı. Bu durumdan istifade eden I. Murad, Hamidoğlu Beyi Kemaleddin Hüseyin Bey’e, Karamanoğulları’nın saldırıları karşısında yardım etmek için Karaman sınırındaki bazı kalelerini Osmanlılar’a satmasını teklif etti. Daha sonra I. Murad oğlu Bâyezid’in evliliği ile elde edilen Germiyan topraklarını görmek için Kütahya tarafına hareket ettiğinde telaşla nan Hamid Beyi, bir elçi göndererek istenilen yerleri satmaya razı olduğunu belirtti. 1381 veya 1382’de yapılan satış antlaşmasına göre Hamidoğulları 80 bin altın karşılığında Akşehir, Beyşehir, Seydişehir, Yalvaç ve Karaağaç’ı Osmanlılar’a verdiler. Aslında bu durum iki beyliğin arasında kalan ve direnme güçleri bulunmayan Hamidoğulları’nın gördükleri baskı sonucu topraklarını Osmanlılar’a terketmelerinden başka bir şey değildi. Osmanlılar bu fetihlerini meşrulaştırmak için bu bölgeleri para ile aldıkları propagandasını yaptılar. Fakat bu topraklarda gözü olan Karamanlılar ile Osmanlılar’ın arası açıldı. İki beylik bu şehirler yüzünden defalarca savaştı. I. Murad daha sonra 1387’deki Karaman seferi sırasında, Hamidoğullarının merkezi Eğirdir’i de aldı.
2
dk.
29 Haziran 2021
Osmanlılar, Balkanları kan ve kılıçla mı fethettiler?
Halil İnalcık, Osmanlı fetihlerinin kılıçtan ziyade istimâlet (gönül çekme) ismi verilen uzlaştırıcı bir politika ile gerçekleştirildiğini belirtir. İstimâlet, Müslüman olmayan ahalinin çeşitli vaatlerle kazanılması sayesinde Osmanlı hakimiyet sahasının genişletilmesidir. Osmanlı idaresi yaptığı propagandayla İslâm’ın ananevi müsamaha politikası çerçevesinde gayrimüslimlere can ve mal güvenliği ile dinlerinde serbestlik tanıyor ve eski feodal bağlılıklarından kurtarıyordu. Örneğin, Duşanov Zakonik kanunlarına göre köylünün haftada iki gün angarya suretiyle prensin toprağında çalışması gerekiyorken, Osmanlı yönetiminde yılda sadece üç gün tımar sahibi olan sipahinin toprağında çalışma zorunluluğu vardı. Osmanlı idaresini kabul eden gayrimüslimler askerlik hizmeti yerine “cizye” vergisini ödedikleri taktirde hayatları, malları ve dinleri devletin teminatı altına alınırdı. Gazilerin akınlarından kaçarak, kalelere sığınan ahali, Osmanlı hakimiyetinin yerleşmesi ile birlikte düzenli bir devlet idaresinin koruyucu güvenliğine kavuşuyordu. Bunun sonucu olarak birçok yer kendiliğinden Osmanlı hakimiyetini tanımaktaydı. (Fatih döneminde Mora ve Sırp halkları, Osmanlı padişahını, kendilerini despotlardan kurtarması için çağırmışlardı). O zaman gaza sahası, bu bölgelerin ilerisi olmaktaydı. Balkanlar’daki Osmanlı fetihleri büyük ölçüde bu şekilde gerçekleşmiştir. Osmanlılar’ın, Balkanlar’da kılıç ve ateşle yerleştikleri iddiası artık bilimsel yayınlarda yer almamaktadır. Osmanlılar gayrimüslim halkın yanısıra, Ortodoks kilisesini ve manastırlarını da himaye ederek, vergilerden muaf tuttular ve onların dinî vakıflarına dokunmadılar. Osmanlılar feodal yerli askerî sınıfın imtiyazlarını ve feodal haklarını kaldırmakla beraber, onları kendi askerî sistemleri içine almışlardı. Böylece köylüyü, kiliseyi, şehirli halkı ve askerleri kendi saflarına çektiler. Bu yüzden Osmanlı idaresine direnen mahalli hanedanlar ortadan kaldırıldıktan sonra fethedilen yerlerde hakimiyet kolay kurulmuştur. Osmanlılar’ın bu idare tarzlarını yapılan araştırmalar açıkça ortaya koymaktadır. Bruce W. McGowan’ın Osmanlı idaresinde Sırbistan üzerine yaptığı araştırmalarda, Sırbistan’da nüfus başına (per capita) düşen gıda mahsulünün Avrupalı devletlerin sömürgelerindeki köylülerin elinde kalan gıda mahsulünden çok daha fazla olduğunu ortaya çıkarmıştır. Balkanlar’ın tek bir devlet çatısı altında uzun süre savaşsız bir ortama kavuşması, buralarda ticareti canlandırmış ve şehirleri geliştirmiştir. Michael Palariet’in XIX. yüzyıl Balkan ekonomileri üzerine yaptığı araştırmada Sırbistan’ın bağımsız olmadan önceki dönemde, müstakil devlet olduğu döneme göre daha hızlı büyüdüğü ve kalkındığı ortaya çıkmıştır.
2
dk.
29 Haziran 2021
Osmanlı hanedanındaki ilk şehzâde isyanı nasıl gerçekleşti?
I. Murad’ın üç oğlu vardı. Bunların her biri bir Osmanlı sancağında yöneticiydi. Şehzâde Bâyezid, Kütahya’da; Yakup Çelebi, Karesi’de; Savcı Bey ise Bursa’da görevliydi. Sultanın en küçük oğlu Savcı Bey’in çok geniş taraftara sahip olması babası I. Murad’ın gözünden kaçmamıştı. Bu yüzden, oğulları içinde yaşça en büyüğü olan Bâyezid’e mektup yazarak, kardeşleri hakkında kendisine bilgi vermesini istedi. Şehzâde Bâyezid, cevaben yazdığı mektubunda, Yakub’un çok sessiz ve sakin olduğunu, ancak Savcı’nın, çevresinden etkilenerek bazı yanlış hareketlerde bulunabileceğini söylüyordu. Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşanan bu olaya çok benzer bir durum Bizans Devleti’nde de yaşanıyordu. Bizans imparatorunun oğlu Andronikos, babasının kendisine haksızlık yaptığını düşünüyor ve kardeşi Manuel’in yıldızının gitgide parlamasını bir türlü hazmedemiyordu. Veliahtlığı kaybederek uzaklaştığı hükümdar olma hayalini, bu kez imparator olarak geri almak niyetindeydi. Bu yüzden, muhtemelen, kendisi gibi düşündüğünü bildiği genç Osmanlı şehzâdesine haber göndererek birlikte isyan etme teklifi yaptı. Savcı Bey de devletin başına geçmeyi istiyordu. Bu yüzden yanındakilerin de teşvikiyle kendisine yapılan teklife olumlu yanıt verdi. Asiler için ortam çok müsaitti. Tarih kitapları, Savcı Bey’in, adına hutbe okutup para bastırdığını belirtirler. Babalarının Anadolu’da seferde olması bu iki prense isyan için uygun ortamı sağlamıştı. I. Murad, 1385’te isyan eden beylere haddini bildirmek amacıyla Anadolu’ya sefere çıkmıştı. Bizans İmparatoru V. Ioannes de dostluk antlaşması gereği Sultan Murad’ın yanındaydı. Bu iki taht heveslisinin gözü kara isyan teşebbüslerinde planladıkları gelişme yaşanmadı. Onlar, babalarının henüz Anadolu’ya geçmiş olduklarını ve geri dönünceye kadar idareyi çoktan ele geçireceklerini düşünüyorlardı. Ancak evdeki hesap çarşıya uymamıştı. Her ikisi de babalarının eskiden beri onları izlediklerinden habersizdi. Tecrübeli hükümdarlar ise böyle bir ihtimali hiç akıllarından çıkarmamışlardı. Beklenen isyanı ilk anlayan Sul tan Murad oldu. Sultan Murad Hüdâvendigâr, Anadolu seferini iptal etti. Hemen geri dönerek asi ikilinin üzerlerine yürüdü. Osmanlı kaynaklarına göre, Bursa’da Kete ovasında; Bizans kaynaklarına göre, Edirne civarında çarpışma meydana geldi. Çarpışma esnasında Şehzâde Savcı’nın yanında yer alan askerlerin çoğu şehzâde tarafından kandırıldıklarını ileri sürerek Murad Hüdâvendigâr tarafına geçtiler. Genç asilerin ordusu kısa sürede dağıtıldı ve Savcı Bey ile Andronikos kaçarak Dimetoka Kalesi’ne sığındılar. Sultan Murad kaleyi kuşattı. Açlık sıkıntısı çekmeye başlayan kale halkı, başka çareleri olmadığını ve sultana karşı direnmenin anlamsız olduğunu bildikleri için fazla zaman kaybetmeden kalenin kapılarını açtılar. Savcı Bey ve Andronikos ele geçirildi. I. Murad, vassali hâlindeki Bizans İmparatoru V. Ioannes’ten asi oğlunun gözlerini oydurmasını istedi. İmparator bu işe taraftar olmamasına rağmen sultandan korktuğu için oğlunun ve torununun gözlerine mil çektirdi. Ancak yine de hafif mil çektirdiği için Andronikos’un sadece bir gözü kör oldu. Osmanlı cephesinde ise, Savcı Bey hemen cezalandırılmadı. Kaynaklar Sultan Murad’ın oğlunu affetmek niyetinde olduğunu, bu yüzden onu hemen cezalandırmadığını belirtirler. Belki Sultan I. Murad, oğlunu bir parça azarlamak sonra da affetmek niyetindeydi. Ancak, padişahın bu iyi niyetini anlamayıp babasına karşı hoş olmayan davranışlarını söze de döken şehzâde, Sultan Murad’ı daha da hiddetlendirdi. Sultan Murad Hüdâvendigâr da Şehzâde Savcı Bey’in gözlerine mil çektirdi. Ancak, oğlunun bu hareketine çok kızdığı için, yaptıklarını bir türlü hazmedemiyordu. Sonuçta oğlunu boğdurttu. Şehzâdelerin babalarına karşı isyan etmesi Osmanlı Beyliği’nde daha önce örneği görülen bir durum değildi. Savcı Bey bir ilkti. Savcı Bey, muhtemelen Andronikos’tan etkilenmişti. Çünkü Bizans İmparatorluğu’nda bu tip örneklere sıkça rastlanıyordu. Osman Bey ve Orhan Bey döneminde böyle bir olaya rast lanmamıştı. Ancak Savcı Bey’in bu hareketi Osmanlı tarihinde kanlı sayfaların açılması için bir dönüm noktası oldu. Kardeşinin isyanından ders alan Yıldırım Bâyezid, babasının Kosova Savaşı’nın hemen sonrasında şehid edilmesi üzerine tahta çıktığında, ilk iş olarak kardeşi Yakub Çelebi’yi boğdurttu.
3
dk.
29 Haziran 2021
I. Kosova Savaşı neden çıktı ve önemi nedir?
Çirmen Savaşı’ndan sonra Orta kol komutanı Kara Timurtaş Paşa, Vardar ovasından, Balkan dağlarının kuzey ve batı yönüne doğru fetihler yaptı. Samakov’dan başlayarak Manastır ve Pirlepe’yi almıştı. 1386’da Sırbistan’a girerek Niş’i fethetti. Akınlarını Bosna’ya kadar uzatması üzerine Sırp Prensleri ve diğer mahalli prensler harekete geçerek, 1388’de Morava kıyısındaki Ploçnik’te, Timurtaş Paşa’yı mağlup ettiler. Bu, Türkler’e karşı kazanılan ilk Hristiyan zaferiydi. Bu zaferden cesaret alan ve I. Murad’ın Anadolu’da olmasını fırsat bilen Bosna, Sırp ve Bulgar Kralları ittifak kurdular. Osmanlılar ise bu ittifakı küçültmek için faaliyete geçtiler. Arnavutluk’taki bazı prenslerin bu ittifakın içinde yer almamaları sağlandı. 1388 sonbaharında, Çandarlı Ali Paşa süratli bir baskınla Bulgar Kralı’nı saf dışı bırakarak Osmanlı ordusunun arkasını emniyet altına aldı. 15 Haziran 1389’da meydana gelen Kosova sahasındaki savaşta ise Osmanlılar, büyük bir zafer kazandılar. I. Kosova zaferi neticesinde Tuna Nehri’nin güneyindeki Balkan bölgesinde Osmanlılar’a karşı direnebilecek bir kuvvet kalmadı ve Kuzey Sırbistan yolu açıldı. Güneydoğu Avrupa’da bu dönemde ayaktaki tek güçlü devlet ise Macaristan’dı. Sırp Prensi Lazar da bu savaşta ölmüştü. Kosova savaşından sonra Balkanlar’da, Macarlar’dan başka Osmanlılar’a karşı koyabilecek bir güç kalmadı. Macar desteği olmadan Balkan devletlerinin Osmanlılar’a karşı bir faaliyete girme durumları yoktu. Fetret Devri’nde bile Sırplar ve diğer Balkan milletleri bu bölgelerdeki Osmanlı teşkilatlanmasının güçlü olması ve kendilerinin eski güçlerinde olmamaları yüzünden bağımsızlıklarını tam olarak tekrar kazanamadılar. Sırp prenslikleri ve diğer Balkan devletlerinin Osmanlı hakimiyeti altına girmeleri artık an meselesiydi. Ankara Savaşı’ndaki mağlubiyet bu süreyi biraz uzatmışsa da, XV. yüzyılın ortalarında Balkanlar’ın hemen hemen tamamı, Osmanlı toprağı hâline geldi.
1
dk.
29 Haziran 2021
Osmanlı Devleti 15. asra nasıl yön vermiştir?
15. asırda Osmanlı İmparatorluğu, dünya tarihini yönlendirir. Doğmakta, büyümekte, gelişmekte olan Avrupa’yı durdurduğu bir gerçektir. Eğer olaylar, istediğimiz gibi gitseydi, Türk İmparatorluğu Avrupa medeniyetinin ortasında oturacaktı. Ve mutlaka yeni zaman Avrupa’sının bazı kurumlarını benimseyecek ve gelişmelerinde rol oynayacak ve o müesseseleri o ileri götürecekti. Bu tabii Hıristiyan Avrupa’nın gerilemesi olacaktı, Avrupa medeniyetinin değil. Bir müddet sonra iki taraf arasında, II. Bayezid ile bir stabilizasyon bir dinginleşme başladı. Daha sonra Yavuz Sultan Selim, gözlerini şarka çevirdi. Oraları fethetti. Bir Avrupa politikası ancak Kanuni ile başlıyor ama bu Fatih dönemindeki gibi değil. 1453 yılında İstanbul’un fethi, 15. asrın en önemli olayı olarak dünya tarihine damgasını vurdu. Fatih Sultan Mehmed’in bu zaferiyle, bin yıllık Bizans İmparatorluğu sona ererken, İpek Yolu’nun kontrolü tamamen Osmanlıların eline geçti. Bu durum, Avrupalı devletleri yeni ticaret yolları aramaya iterek doğrudan "Coğrafi Keşifler"in fitilini ateşledi. Osmanlı, Doğu ve Batı arasındaki ticaretin tek hakimi haline gelerek, küresel ekonominin merkezini Akdeniz havzasına taşıdı. yüzyıl, aynı zamanda savaş sanatının da değiştiği bir dönemdi ve Osmanlı bu değişimin öncüsüydü. Özellikle ateşli silahların, büyük topların (Şahi topları) ve düzenli bir piyade sınıfı olan Yeniçerilerin savaş meydanlarındaki etkin kullanımı, Avrupa’daki feodalite (derebeylik) sisteminin çöküşünü hızlandırdı. Kalelerin dev toplarla yıkılabileceğinin kanıtlanması, Avrupa’nın siyasi yapısını değiştirirken; Osmanlı, merkeziyetçi devlet yapısını askeri teknolojiyle birleştiren dünyadaki ilk "Barut İmparatorluğu" oldu. Fatih Sultan Mehmed ve II. Bayezid dönemlerinde İstanbul, sadece siyasi bir başkent değil, aynı zamanda dünyanın en önemli ilim merkezlerinden biri haline dönüştü. Sahn-ı Seman Medreseleri’nin kuruluşuyla birlikte Ali Kuşçu gibi büyük matematikçi ve astronomların İstanbul’a davet edilmesi, bilimsel gelişmeleri Doğu’dan Batı’ya taşıdı. Rönesans’ın temellerini atan pek çok düşünür ve sanatçı, İstanbul’daki bu entelektüel ortamdan etkilenmiş; Osmanlı’nın sağladığı istikrar ve hoşgörü ortamı (İstimalet), 15. asrın çok kültürlü yapısını inşa etmiştir.
2
dk.
29 Haziran 2021
İstanbul kaç kişiyle Osmanlı ülkesine dahil edildi?
Gerçeği kendine göre yazan çok. Ancak, itibar edilmesi gerekeli kaynaklar ortada. Her şey oralarda yazıyor zaten. Mesela 300 bin asker mümkün değil. Bu kadar askeri ne beslemek mümkün ne de barındırmak. Üstelik orduda hastalık yayılabilir ya da hamam çadırı, temizlik gibi gerekli hijyen kuralları tatbik edilemezdi, öyle 20-30 bin askerle de İstanbul alınamazdı. Askerlerin sayısının biraz daha fazla olması lazım. Ancak elli bini geçmez. Fatih’in merkez kapıkulu askeri, devrinde 12 bin civarıdır ama çok düzenlilerdir. Burada esas önemli olan bu düzen ve stratejidir. Çünkü Fatih, tüm zamanların en entelektüel mareşali ve döneminin de en bilgin hükümdarıdır. İstanbul halkı ve imparator şehrin savunmasındaki başarılarını daha çok cesaretlerine, dirence ve surların sağlam yapısına borçlular. Kaynak: İlber Ortaylı
1
dk.
29 Haziran 2021
Rumeli’nin fethinde Karesi Beyliği’nin yeri nedir?
Osmanlılar’ın Rumeli’ye geçiş ve yayılışını etkileyen faktörlerin başında Karesi Beyliği’nin 1335-1345 yılları arasında ele geçirilmesi gelir. Balıkesir, Manyas, Kapıdağı gibi yerlerin alınması, o zamana kadar Bizanslılar’a karşı kazanılan zaferlerden daha önemliydi. Çünkü artık Boğaz’ın güney sahillerini ellerinde bulundurmaya başlayan Osmanlılar, bu beyliğin denizcilik tecrübelerinden de istifade ederek, ilk fırsatta Rumeli’ye geçeceklerdi. Ayrıca Karesi Beyliği’nin hizmetinde bulunan ve gelecekte Osmanlılar’ın ileri gelen askerî ve idarî yöneticisi olacak olan Hacı İlbeyi, Ece Halil, Gazi Fazıl Bey gibi kimseler Osmanlı hizmetine girmişlerdi. Bu beyler Osmanlılar’ı, Rumeli’ye geçişe teşvik ettiler ve buranın fethinde büyük rol oynadılar. Osmanlı Devleti, kuruluşunun ilk yıllarında bir iç bölge beyliği görünümündeyken, Karesi Beyliği’nin 1345 yılı civarında Osmanlı idaresine girmesiyle birlikte stratejik bir sıçrama yaşadı. Karesi topraklarının ilhakı, Osmanlı sınırlarını Çanakkale Boğazı’nın Anadolu yakasına kadar taşıdı. Bu coğrafi konum, karşı kıyıya yani Rumeli’ye geçmek için gerekli olan lojistik tabanı sağladı. Çanakkale Boğazı üzerindeki bu hakimiyet, Rumeli’nin fethini bir "hayal" olmaktan çıkarıp, somut bir "stratejik hedef" haline getirdi. Karesi Beyliği’nin Osmanlı’ya en büyük katkısı şüphesiz denizcilik alanında olmuştur. Karesioğulları, döneminin en güçlü denizci beyliklerinden biriydi ve gelişmiş tersanelere sahipti. Beyliğin Osmanlı’ya katılmasıyla birlikte, Karesi donanması ve bu donanmayı sevk ve idare eden denizci kadrolar da Osmanlı hizmetine girdi. Bu durum, denizcilik tecrübesi henüz çok kısıtlı olan Osmanlılar için paha biçilemez bir kazanımdı. Rumeli’ye geçişte kullanılan gemiler ve deniz aşırı harekat kabiliyeti, tamamen Karesi’den devralınan bu miras üzerine inşa edilmiştir. Toprak ve donanmanın ötesinde, Karesi Beyliği’nin Osmanlı’ya sunduğu en büyük değer yetişmiş insan gücüydü. Karesi’nin ilhakıyla birlikte Ece Bey, Gazi Fazıl Bey, Evrenos Bey ve Hacı İlbeyi gibi tecrübeli komutanlar Osmanlı saflarına geçti. Bu isimler, sadece birer asker değil, Rumeli coğrafyasını, Balkan halklarını ve bölgedeki siyasi dengeleri çok iyi bilen stratejistlerdi. Rumeli’ye geçişin sembol ismi olan Süleyman Paşa’nın en yakın çalışma arkadaşları ve fethin asıl icracıları bu Karesili beylerdi. Onların rehberliği olmasaydı, Osmanlıların Balkanlar’daki hızlı ve kalıcı ilerleyişi mümkün olmayabilirdi.
2
dk.
bottom of page
.png)











