Altın Orda’nın bir İslam devleti olduğunu söylenebilir mi?

Altın Orda, kuruluş aşamasında Cengiz Yasası'na bağlı, Şamanist inançların ağırlıkta olduğu bir Moğol ulusuydu. Ancak devletin bir İslam devleti kimliği kazanmasındaki ilk ve en önemli adım, Batu Han'ın kardeşi Berke Han (1257-1266) döneminde atılmıştır. Berke Han, İslamiyet'i kabul eden ilk Moğol hükümdarı olarak tarihe geçmiş ve kendi döneminde İslam’ın yayılması için büyük çaba sarf etmiştir. Onun döneminde İslamiyet sadece saray çevresinde değil, ticari yollar ve şehir merkezlerinde de kök salmaya başlamıştır.

Altın Orda’nın tam anlamıyla bir İslam devleti karakterine büründüğü dönem, Özbek Han (1313-1341) saltanatıdır. Özbek Han, İslamiyet'i devletin resmi dini ilan ederek bu dönüşümü kurumsallaştırmıştır. Bu dönemde bozkırın kadim gelenekleri ile İslam hukuku (Şeriat) bir arada uygulanmaya başlanmış, camiler, medreseler ve tekkeler inşa edilmiştir. Sarayda ve bürokraside İslam kültürü hakim olmuş, devletin dış politikası da Müslüman Memlük Devleti ile kurulan ittifaklarla şekillenmiştir.

Altın Orda'nın özellikle 14. yüzyıldan itibaren bir İslam devleti olduğu kesinlikle söylenebilir. Ancak bu, Orta Doğu'daki klasik Arap veya Fars devlet modellerinden farklı bir yapıdadır. Altın Orda; Moğol-Türk bozkır kültürünü, askeri disiplinini ve yönetim geleneklerini İslam inancıyla birleştirmiştir. Bu kimlik, bölgedeki Kazan, Kırım ve Sibir hanlıklarının da temelini oluşturmuş; Rusya coğrafyasındaki Müslüman Türk varlığının kalıcı hale gelmesini sağlamıştır.

Sonuç olarak, İslam devletidir. Hem Türklerin hem Moğolların, varsa Şamanizm kalıntıları süratle silinmiştir. Daha da ilginci Altın Orda'nın Kırım gibi bölgelerinde Sünni İslam çok etkili olmuştur, doğrudan doğruya medresesiyle, Halvetilik, Celvetilik ve sonra Mevlevilik gibi tarikatların etkileriyle burası folk İslam’dan uzak bir Ortodoks İslam’ın ortaya çıkıp yerleştiği bir bölgedir ki Slav milletleri arasında benzeri ancak Bosna için söz konusudur.