Antik Dünyanın En Eğlenceli ve En Günahkar Şehri Sardes

Tarih kitapları Lidyalıları genellikle parayı icat eden medeniyet olarak kuru bir ifadeyle geçer. Ancak bu kuru bilginin ardında, tarihin gördüğü en şaşaalı, en gürültülü ve en aykırı toplumsal dönüşüm yatar. M.Ö. 7. yüzyılda Manisa'nın ilçesi Salihli yakınlarındaki Sardes kenti, paranın icadıyla birlikte bir gecede antik dünyanın Las Vegas'ına dönüştü. Paktolos Çayı’ndan akan altınlar, sadece sikkeleri değil, aynı zamanda o güne dek görülmemiş bir haz ve eğlence kültürünü de dövdü. Sardes, zenginliğin ahlakı, eğlencenin ise yasaları belirlediği bir günah şehri olarak tarihe geçti.

Paranın Yarattığı İlk Büyük Ahlak Krizi

Sardes’te paranın standart bir değişim aracı haline gelmesi, insanların hayata bakışını kökten değiştirdi. O güne dek takas üzerine kurulu, ağırkanlı ekonomi yerini hızla dönen bir sermayeye bıraktı. Bu hız, toplumsal değerleri de aynı süratle aşındırdı. Lidyalılar, tarihte sabit dükkân sistemini ve perakende ticareti kuran ilk halktı. Ancak bu dükkanlar sadece temel ihtiyaçları karşılamıyordu; Sardes’in merkezi, bugün hedonizm dediğimiz haz odaklı yaşamın merkezi haline gelmişti.

Komşu Persler ve katı geleneklere sahip Yunanlılar, Sardeslileri yumuşaklık ve kadınsılıkla suçluyordu. Çünkü Lidya erkekleri ağır zırhlar kuşanmak yerine ipek kıyafetler giyiyor, pahalı parfümler sürüyor ve savaş idmanları yapmak yerine tavernalarda vakit öldürüyordu. Sardes, paranın bir insanı ya da bir toplumu ne kadar kısa sürede ehlileştirebileceğinin tarihteki ilk laboratuvarıydı.

Dünyanın İlk Profesyonel Gece Hayatı

Sardes’te eğlence tesadüfi değildi; bir endüstriydi. Bugünün gece kulübü mantığına benzer şekilde, akşam güneş battığında şehrin belirli bölgelerinde meşaleler yanar ve müzik sesleri yükselmeye başlardı.

Lidyalılar, bugün Lidya Modu (Lydian Mode) olarak bilinen müzik gamının mucididir. Bu müzik tarzı, antik dönemde insanları dans etmeye, coşmaya ve hatta kontrolünü kaybetmeye iten baştan çıkarıcı bir melodi yapısına sahipti. Platon, devlet düzenini bozduğu gerekçesiyle bu müzik tarzının yasaklanması gerektiğini bile savunmuştur.

Sardes sokakları, güzel kokuların, egzotik dansçıların ve kaliteli şarabın satıldığı mekanlarla doluydu. Şehrin genelevleri (Lupanar), diğer antik kentlerdeki gibi karanlık köşelerde değil, şehrin kalbinde, en lüks dekorasyonlarla hizmet veriyordu. Lidya’da serbest aşk ve profesyonel eğlence, toplumsal bir tabu değil, ekonominin ana motoruydu.

Kumarın Başkenti

Ünlü tarihçi Herodot’un en ilginç iddialarından biri, Lidyalıların zar, aşık kemiği ve top oyunlarını (satranç dışındaki hemen her oyunu) icat ettiğidir. Anlatılan efsaneye göre, Lidya’da yaşanan 18 yıllık devasa bir kıtlık döneminde, Kral halkın açlıktan isyan etmemesi için bir çözüm bulur: Halk bir gün yemek yiyecek, ertesi gün ise açlığını unutmak için sabahtan akşama kadar bu yeni icat edilen oyunları oynayacaktır.

Kıtlık bittiğinde ise oyun tutkusu bitmedi; aksine zenginlikle birleşerek büyük bahislerin döndüğü bir kumar endüstrisine dönüştü. Sardes’in ünlü tavernaları, sadece içki içilen yerler değil, servetlerin bir zar atışıyla el değiştirdiği, antik dünyanın ilk kumarhaneleriydi. Bu durum, şehre dışarıdan gelen tüccarların tüm birikimlerini bir gecede bu masalarda bırakmalarına neden olan bir cazibe merkezi yaratıyordu.

Kral Karun (Kroisos) ve Lüksün Trajik Sonu

Sardes’in bu aşırı yaşam tarzı, efsanevi zenginliğiyle tanınan Kral Karun döneminde zirveye ulaştı. Karun, her ne kadar dünyanın en zengin insanı olsa da, halkının ve ordusunun keyfe düşkünlüğü onun en büyük zayıflığı haline geldi. Lidyalılar, parayla her şeyi satın alabileceklerine inanıyorlardı; hatta savaşları bile. Ancak Pers Kralı Kyros’un orduları kapıya dayandığında, altın sikkeler Pers oklarını durdurmaya yetmedi.

Efsaneye göre Kyros şehri ele geçirdiğinde, Karun’un hazinelerinin büyüklüğü karşısında şaşkına dönmüş ama bu halkın savunmasızlığını eğlenceye olan düşkünlüklerine bağlamıştır. Sardes’in ışıkları söndüğünde, antik dünya bir daha asla bu kadar kontrolsüz bir eğlence dönemini bir arada göremeyecekti.

Sardes Hakkında 8 Bilinmeyen Gerçek

1. Lidya yasalarına göre, halk kesiminden genç kızların evlilik çağına gelene kadar kendi çeyizlerini biriktirmek için fuhuş yapmaları tamamen yasaldı ve bu yolla biriktirilen para namuslu bir çeyiz sayılırdı.

   
   

2. Dünyanın ilk kozmetik markaları Sardes’te doğdu. Lidyalıların Baccaris adlı özel yağı, antik dünyada statü sembolüydü; öyle ki bu kokuyu sürünmeyen bir soylu, Sardes sokaklarında hor görülürdü.

   
   

3. Lidya mutfağı, Karyke denilen ve içinde onlarca çeşit baharatın olduğu soslarıyla ünlüydü. Bu soslar, antik dünyada gurme kavramının başlangıcı kabul edilir.

   
   

4. Sardes, dünyada altını ve gümüşü birbirinden tam saflıkla ayıran ilk ileri teknoloji rafinerisine sahipti. Eğlence hayatının kaynağı, bu teknolojik üstünlüktü.

   
   

5. Diğer medeniyetlerde içki genellikle evlerde içilirken, Sardes'te kamusal içki mekanları (tavernalar) sosyal hayatın kalbiydi.