Cumhuriyetin İlanı Doğan Çocuğun Adını Koymaktı

Değerli dinleyenler, tarihçilikte bazen bir olayın gerçekleştiği an ile o olayın hukuken tescil edildiği an arasında ciddi bir zaman farkı olur. 29 Ekim 1923 tarihi, aslında 23 Nisan 1920’den itibaren filizlenen, Kurtuluş Savaşı’nın barut kokuları arasında büyüyen bir gerçeğin dünyaya ilan edilmesidir. Mustafa Kemal Paşa’nın ifadesiyle Cumhuriyetin ilanı, aslında çoktan doğmuş olan bir çocuğun adının konulmasından ibarettir.

Milli Mücadele başladığı andan itibaren "Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi benimsendiğinde, eski rejimin temelleri zaten sarsılmıştı. Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararlar, Ankara’da açılan meclis ve cephedeki her başarı, adım adım halkın kendi kaderini tayin ettiği bir sisteme işaret ediyordu. Saltanatın kaldırılmasıyla ortada bir yönetim boşluğu varmış gibi görünse de, aslında fiilen işleyen bir halk idaresi mevcuttu; eksik olan tek şey bu idarenin anayasal bir çerçeveye oturtulmasıydı.

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte "Hükümetin şekli nedir?" ve "Devletin başkanı kimdir?" gibi belirsizlikler ortadan kalktı. Bu adım, sadece bir rejim değişikliği değil, aynı zamanda modern bir devletin inşası için gereken hukuki zeminin oluşturulmasıydı. Rejim, artık ismen de halkın malı olmuş; devletin rotası medeni dünya ile entegre olacak bir demokrasi anlayışına kesin olarak kırılmıştır.

Netice itibarıyla 29 Ekim, bir son değil, büyük bir devrimin kurumsallaşma sürecinin başlangıcıdır. İsim konulduktan sonra o çocuğun büyümesi, serpilmesi ve çağdaş uygarlık düzeyine ulaşması için asıl büyük hamleler dönemi başlamıştır. Bizler bugün bu ilanı, sadece bir bayram olarak değil, aynı zamanda birey olmamızı sağlayan o büyük hukuki tescilin yıl dönümü olarak okumalıyız.