Osman Gazi beyliğin başına hangi tarihte geçti?

Osman Gazi 1257 veya 1258’de Söğüd’de doğdu. Babası Ertuğrul Gazi 1281’de öldüğünde üç oğlu hayattaydı. Gündüz, Saru Yatı (Savcı) ve Osman Bey. Osman Gazi, yaşça kardeşlerin en küçüğü idi. Ancak atılganlığı ve lider karakteriyle ön plana çıktığı için Ertuğrul Gazi’nin sağlığında babasının vekilliğini yapmaya başlamıştı. Osman Bey, bu yüzden 1281’de kardeşlerinin itirazı olmadan aşiretin başına geçti.

Osman Bey, babasından devraldığı aşireti kısa zamanda bir beyliğe dönüştürdü. Halefleri, Osman Gazi’nin kurduğu beyliği dünyanın en büyük imparatorluğu hâline getirdiler. Bu büyük imparatorluk da kurucusunun ismini alarak Devlet-i Âliyye-i Osmaniye (Yüce Osmanlı Devleti) ismiyle anıldı.

Osman Gazi’nin beyliğin başına geçişi, Osmanlı tarihçiliğinin en temel ancak üzerinde en çok tartışılan konularından biridir. Bu tarih, sadece bir liderlik değişimi değil, altı asır sürecek bir imparatorluğun da fiilen doğum sancılarını temsil eder.

Osmanlı Devleti'nin kurucusu Osman Bey’in babası Ertuğrul Gazi’nin vefat tarihi net olmamakla birlikte, genel kabul gören görüşe göre 1281 yılı civarında vefat etmiştir. Ertuğrul Gazi’nin ölümüyle birlikte Kayı boyunun liderliği için bir belirsizlik dönemi yaşanmış olsa da, Osman Gazi’nin karizmatik kişiliği ve askeri başarıları onu ön plana çıkarmıştır. Çoğu geleneksel kaynak, Osman Bey'in beyliğin idaresini 1281 yılında devraldığını kabul eder.

Beyliğin başına geçmek ile bağımsız bir devlet kurmak arasındaki fark, tarihçiler arasında farklı tarihlerin telaffuz edilmesine neden olur. Geleneksel Osmanlı tarih yazıcılığında (Aşıkpaşazade gibi kaynaklarda), Osman Gazi’nin kendi adına hutbe okutup sikke bastırdığı tarih olan 1299, beyliğin tam bağımsızlığını kazandığı ve bir "devlet" hüviyetine büründüğü yıl olarak kutlanır. Bu tarih, Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Mesud’un saltanatının zayıfladığı ve uç beyliklerinin serbest kaldığı döneme denk gelir.

Ünlü tarihçimiz Prof. Dr. Halil İnalcık’ın titiz araştırmaları, Osmanlı’nın gerçek kuruluş tarihini ve Osman Gazi’nin liderliğinin tescillendiği dönemi 27 Temmuz 1302 olarak işaret eder. Bu tarihte gerçekleşen Bafeus (Koyunhisar) Savaşı, Osman Gazi’nin Bizans merkezi ordusuna karşı kazandığı ilk büyük zaferdir. İnalcık’a göre bir beyliğin devlet statüsü kazanması, askeri bir başarıyla meşruiyet kazanmasına bağlıdır ve bu yüzden Osman Gazi’nin gerçek anlamda tarih sahnesine "hanedan kurucusu" olarak çıkışı 1302’dir.